In de hogere Britse kringen van de negentiende eeuw hadden ze blijkbaar een systeem waar ik tegenwoordig behoorlijk jaloers op begin te worden. Een dame uit de betere stand liet op haar visitekaartje weten op welke middagen zij bezoek wenste te ontvangen. Iedere eerste en derde donderdag van de maand, bijvoorbeeld, tussen drie en zes. Wie haar wilde spreken, was dan welkom. Wie op een andere dag voor de deur stond, kreeg de butler tegenover zich, die met een gezicht waarop waarschijnlijk al generaties lang geen enkele emotie meer te bespeuren viel, beleefd meedeelde dat mevrouw not at home was.
Nu moet ge dat vooral niet te letterlijk nemen. Mevrouw kon evengoed drie meter verderop in een zetel zitten, met een kop thee en een boek, of achter het gordijn staan loeren wie daar alweer voor de deur stond. Misschien had ze zelfs net haar schoenen uitgedaan en zat ze met haar voeten op tafel, voor zover dat in die kringen zonder toestemming van koningin Victoria was toegelaten.
En dat verzin ik niet eens. In Mrs. Beeton's Book of Household Management uit 1861 werd haarfijn uitgelegd dat de woorden not at home verschillende betekenissen konden hebben. Een bezoeker mocht gerust vermoeden dat mevrouw wel degelijk thuis was, maar werd geacht zo beleefd te zijn daar niet over te beginnen.
Stel u voor. Ze hadden er in die tijd zelfs etiquetteboeken voor nodig om mensen uit te leggen dat ze hun neus niet overal moesten insteken.
Mevrouw was niet thuis en daarmee was de kous af. Wat een zalig systeem moet dat geweest zijn.
Tegenwoordig hebben we nochtans voldoende middelen om ons van de buitenwereld af te sluiten. Mijn telefoon heeft een knop Niet storen, ik kan meldingen uitschakelen, oproepen dempen, blauwe vinkjes laten verdwijnen en als het echt moet, het hele ding in een schuif gooien.
Alleen zijn we onderweg blijkbaar verleerd te aanvaarden dat iemand gewoon niet bereikbaar wil zijn.
Als die butler vroeger zei dat mevrouw niet thuis was, ging ge niet vier minuten later opnieuw aanbellen omdat ge haar achter het gordijn had zien bewegen. Ge stuurde ook geen knecht naar de achterdeur met de mededeling dat haar koets nog op de oprit stond en dat ze dus onmogelijk weg kon zijn. Nee, ge droop gewoon af, waarschijnlijk diep beledigd, maar ge droop af.
Dokters hebben dat systeem wonderwel weten te bewaren. Ge belt naar een specialist en vraagt of ge hem even kunt spreken. "Dokter is momenteel in consultatie."
En daarmee is de zaak afgehandeld. Ge weet nochtans dat die dokter aanwezig is. Dat is zelfs de reden waarom ge belt. Zijn auto staat vermoedelijk op de parking, zijn jas hangt ergens aan een kapstok en twintig meter verderop zit hij waarschijnlijk aandachtig naar een prostaat, een long, een knie of een ander menselijk onderdeel te kijken. Maar de secretaresse heeft gesproken en dus is dokter niet thuis.
Ge gaat niet drie minuten later opnieuw bellen om te vragen of hij inmiddels klaar is met die prostaat.
Bij de overheid hebben ze het nog wat verder ontwikkeld. Daar hebben ze op sommige diensten zelfs de butler afgeschaft. Ge vult een contactformulier in en krijgt vrijwel onmiddellijk de geruststellende boodschap dat uw vraag goed ontvangen werd.
Hartverwarmend. Uw vraag werd goed ontvangen.
Ik zie ze daar al zitten, mijn vraag. Jas uit, koffertje naast de stoel, een kop koffie gekregen en misschien zelfs een koekje erbij. Ze wordt uitstekend verzorgd, mijn vraag. Alleen hoor ik er de volgende twee weken niets meer van. Vermoedelijk zit ze nog altijd in de wachtkamer en is ondertussen ook haar koffie koud geworden.
En dat vinden we allemaal normaal. De overheid mag onbereikbaar zijn, de mutualiteit ook, en een verzekeringsmaatschappij kan gerust drie weken nadenken over een antwoord op een mail die ge in drie minuten hebt geschreven.
Maar probeer zelf eens een WhatsAppbericht een uurtje te laten liggen.
Ping. Ge ziet het bericht verschijnen, leest het en denkt dat ge straks wel zult antwoorden. Ge zijt tenslotte met iets anders bezig, of ge hebt gewoon geen zin om op dat ogenblik een gesprek te beginnen.
Tien minuten later verschijnt er een nieuw bericht: ???
Drie vraagtekens.
Ik heb mij al dikwijls afgevraagd wie ooit beslist heeft dat drie vraagtekens een volwaardige vorm van communicatie zijn. Eén vraagteken stelt tenminste nog een vraag. Twee beginnen al ongeduldig met hun voet te tikken, maar drie staan met hun armen over elkaar voor uw deur en verwachten onmiddellijk tekst en uitleg.
Wel? Waar blijft ge? Leeft ge nog? Dat laatste is voor iemand met kanker trouwens niet altijd de meest tactvolle vraag.
En daarmee zitten we meteen bij een van de redenen waarom ik mijn telefoon tegenwoordig niet meer zo gemakkelijk uitzet. Er kan altijd iemand van het ziekenhuis bellen. De pijnkliniek, de uroloog, een verpleegkundige of iemand met een uitslag waarvan ik mezelf de avond voordien nog plechtig heb verzekerd dat ik er absoluut niet zenuwachtig voor ben.
Het kan natuurlijk ook iemand zijn die mij zonnepanelen wil verkopen, een nieuw energiecontract wil aansmeren of dringend mijn dak wil komen ontmossen.
Een mens weet dat tegenwoordig pas nadat hij opgenomen heeft.
Dus blijft dat ding meestal ergens binnen handbereik liggen. En bereikbaar ben ik dan wel, maar dat wil nog niet zeggen dat ik voortdurend beschikbaar ben. Soms heb ik pijn, soms ben ik moe en soms ben ik door al die farmaceutische rommel zo slaperig dat mijn cappuccino nog meer tekenen van leven vertoont dan ikzelf. Tegenwoordig kruip ik zelfs geregeld midden op de dag in bed, omdat mijn lichaam zonder enig overleg met de directie besloten heeft de werkzaamheden tijdelijk stil te leggen.
Maar soms zit ik ook gewoon achter mijn computer wat te tokkelen en heb ik geen zin om te antwoorden. Dat laatste mag blijkbaar niet.
Ge moet een geldige reden hebben. Slapen is aanvaardbaar, autorijden ook, in het ziekenhuis liggen levert waarschijnlijk zelfs begrip op en met een darmonderzoek zit ge helemaal goed. Daar zal niemand veel vragen bij stellen.
Maar zeggen dat ge gewoon geen goesting had? Oei. Dat klinkt bijna als een belediging. Alsof ge de ander persoonlijk hebt afgewezen, terwijl ge misschien gewoon rustig uw cappuccino wilde uitdrinken zonder dat daar een vergadering over georganiseerd moest worden.
Voor zover ik weet bestaat er trouwens nog altijd geen doktersattest voor geen goesting. Misschien moet ik dat eens aan mijn uroloog vragen. Die man schrijft tenslotte voor veel minder plezante dingen attesten uit.
Die Victoriaanse mevrouw had dat allemaal niet aan haar been. Ze hoefde geen hoofdpijn te veinzen, geen thermometer onder haar tong te steken en al zeker geen foto van haar medicijndoos door te sturen om te bewijzen dat ze een geldig excuus had. Ze zat gewoon achter haar gesloten deur een koekje in de thee te soppen, terwijl de butler beneden iedereen wandelen stuurde.
Ik wil ook zo'n butler.
Niet voor het zilverwerk, want dat hebben wij volgens mij niet eens. En als we het hadden, lag het waarschijnlijk ergens achteraan in een schuif, tussen drie lege batterijen, de handleiding van een toestel dat al tien jaar op het containerpark ligt en een kabel waarvan niemand nog weet waarvoor hij dient, maar die we toch niet durven weggooien.
Ge weet maar nooit.
Nee, ik zou hem uitsluitend belasten met mijn communicatie: Er komt een WhatsAppbericht binnen en even later staat er iemand voor de deur.
"Mr Willy heeft mijn bericht gelezen."
"Dat klopt, meneer."
"Waarom antwoordt hij dan niet?"
"Mr Willy is momenteel niet beschikbaar."
"Maar hij is toch thuis?"
"Zeer zeker, meneer."
"Zit hij achter zijn computer?"
"Inderdaad."
"Met zijn telefoon naast zich?"
"Ook dat, meneer."
"Maar dan kan hij toch gewoon antwoorden?"
"Ongetwijfeld, meneer."
"Waarom doet hij dat dan niet?""
Omdat hij daar momenteel geen goesting in heeft."
"Maar ik wil hem dringend iets vragen!"
"Dan zult u dringend moeten wachten, meneer."
En vervolgens trekt mijn butler de deur dicht. Niet met een klap, want daar is hij veel te goed voor opgevoed. Gewoon heel rustig, met een beleefd knikje en net voldoende overtuiging om duidelijk te maken dat het gesprek afgelopen is.
Ik zou waarschijnlijk zelfs vaste ontvangstdagen invoeren. Mr Willy ontvangt op woensdag van twee uur tot kwart over twee. Iedereen welkom, koffie zelf meebrengen en gelieve uw vragen een beetje bondig te formuleren.
Om zestien over twee gaat de deur dicht.
"Maar ik wou nog iets vragen!"
"Volgende woensdag, meneer."
"Het duurt maar een minuut!"
"Dan hebt u volgende woensdag nog veertien minuten over, meneer."
"Maar het is dringend!"
Dat woord is trouwens ook aan een flinke devaluatie onderhevig. Vroeger betekende dringend dat het huis in brand stond, een paard op sterven lag of tante Mathilde zojuist van de trap was gevallen. Tegenwoordig kan het evengoed betekenen dat iemand absoluut wil weten hoe dat restaurantje in Mol ook alweer heette, waar ge drie jaar geleden eens voorbij gewandeld zijt.
En dan krijgt ge om halfdrie 's nachts een bericht. Willy? Zijt ge nog wakker? Dringend vraagje.
Nu wel, ja. Bedankt daarvoor.
Het strafste is dat we duizenden jaren ons best hebben gedaan om elkaar steeds sneller te kunnen bereiken. Eerst moest er iemand op een paard kruipen, daarna kwam de post, vervolgens de telegraaf, de telefoon, de gsm en uiteindelijk WhatsApp. Tegenwoordig kan iemand aan de andere kant van de wereld mij binnen een seconde laten weten dat hij een boterham met kaas heeft gegeten.
Een indrukwekkende technologische verwezenlijking, al moet ik zeggen dat ik daarvoor niet onmiddellijk mijn bed uit hoef.
En ergens onderweg zijn we blijkbaar beginnen geloven dat een bericht dat binnen een seconde aankomt, ook binnen een seconde beantwoord moet worden. Wie dat beslist heeft, weet ik niet, maar volgens mij is daar nooit behoorlijk over gestemd.
Dus ik denk dat ik dat oude Britse gebruik opnieuw ga invoeren. Niet op mijn voordeur. Daar belt tegenwoordig toch bijna niemand meer aan, behalve pakjesbezorgers die alweer verdwenen zijn tegen dat ge uw sloffen gevonden hebt.
Nee, op mijn telefoon.
Mr Willy is bereikbaar, maar daarom nog niet beschikbaar.
En wie daar dringend iets over wil weten, mag altijd een contactformulier invullen.
Uw vraag wordt goed ontvangen.