Ik heb mij al dikwijls afgevraagd wat een mens allemaal zou uitspoken om zijn eigen vel te redden.
Niet dat ik daar vroeger bijzonder veel over nadacht, maar sinds Ettertje zich zes jaar geleden in mijn leven heeft genesteld, is dat toch een vraag geworden waar ik af en toe mee zit. Zeker sinds hij de laatste maanden blijkbaar besloten heeft mij geen ogenblik meer met rust te laten. Want ge kunt daar natuurlijk heel verstandig over doen. Over leven en dood, over eerlijkheid, over wat een mens wel en niet mag. Tot ge zelf met uw rug tegen de muur staat. Dan blijken al die mooie principes soms nogal rekbaar te zijn.
Nu, ik ben niet van plan om hier een filosofisch traktaat te schrijven. Daarvoor zijn er mensen die veel meer verstand hebben van dat soort dingen. Maar ik heb er wel eens een verhaaltje rond verzonnen. Volkomen fictief, voor alle duidelijkheid, al zou ik er mijn hand niet voor in het vuur steken dat zoiets nooit werkelijkheid wordt.
Stel u voor.
We zijn ergens een aantal jaren verder en de medische wetenschap heeft eindelijk iets gepresteerd waar we met zijn allen al veel te lang op wachten. Kanker kan genezen worden. Ook uitgezaaide kanker. Zelfs Ettertje, dat ondertussen al heel wat dokters het leven zuur heeft gemaakt, zou met één behandeling definitief de deur uit kunnen worden gewerkt.
Ge moet mij niet vragen hoe dat wondermiddel werkt. Daar hebben we in dit verhaal geen boodschap aan. Het werkt, en dat is voorlopig meer dan genoeg.
Alleen is er een probleempje. Een behoorlijk groot zelfs. De behandeling is verschrikkelijk duur en er kunnen voorlopig maar enkele duizenden patiënten per jaar geholpen worden. Terwijl er honderdduizenden staan te dringen. En wie krijgt dan dat wondermiddel?
Daar hebben ze uiteraard iets op gevonden. Een selectiecommissie, bijgestaan door een bijzonder knappe computer, die aan de hand van leeftijd, gezondheidstoestand, overlevingskansen en nog een hele verzameling gegevens uitrekent wie het meeste voordeel uit de behandeling kan halen. Op zich niet eens zo'n gek systeem. Als ge moet kiezen tussen iemand van dertig die nog veertig jaar kan leven en een oude knar van drieënzeventig die er misschien nog vijf jaar aan overhoudt, dan lijkt de keuze nogal voor de hand te liggen.
Tenminste, zolang ge zelf niet die oude knar zijt. En laat dat nu precies het probleem zijn van een zekere Mr Willy. Drieënzeventig jaar, zes jaar uitgezaaide prostaatkanker, een medisch dossier dat ondertussen vermoedelijk een eigen archiefkast nodig heeft en een lichaam dat al zoveel pillen, spuiten, bestralingen en andere medische genoegens heeft moeten verwerken dat het soms niet meer weet of het nu moet slapen, beven of gewoon zeer doen.
Maar dat wondermiddel zou ook bij hem kunnen werken. Dus dient onze vriend een aanvraag in. Met de nodige medische verslagen, uiteraard, en waarschijnlijk nog een hele hoop formulieren waarvan niemand precies weet waarvoor ze dienen.
Een paar weken later komt het antwoord: Neen. Niet dat ze het zo bot formuleren. Integendeel. Een bijzonder vriendelijke brief, waarin hem uitvoerig wordt uitgelegd dat zijn leven natuurlijk even waardevol is als dat van iedere andere patiënt, dat men alle begrip heeft voor zijn situatie en dat de commissie hem heel veel sterkte wenst.
Maar dat wondermiddel krijgt hij niet. "En wat nu?" vraagt Mevr Willy. Tja. Wat nu?
Ge kent Mr Willy ondertussen een beetje. Die heeft vroeger nogal wat geprogrammeerd. Geen spectaculaire dingen, maar computers hadden destijds voor hem niet bijzonder veel geheimen. En hoewel de moderne informatica hem ondertussen langs alle kanten voorbijgestoken is, weet hij nog altijd dat een computer uiteindelijk maar rekent met de gegevens die ge erin stopt. En gegevens, tja, daar valt soms wel eens iets aan te veranderen.
Hoe hij het precies voor elkaar krijgt, doet er niet toe. Laat ons zeggen dat hij via een kennis iemand vindt die een paar kleine wijzigingen kan aanbrengen in zijn medisch dossier. Niets spectaculairs. Een cijfertje hier, een prognose daar. Genoeg om de computer te laten geloven dat onze oude knar nog heel wat meer levensjaren in het vooruitzicht heeft dan oorspronkelijk gedacht.
Er wordt opnieuw gerekend en deze keer komt er een heel andere brief. "Proficiat, meneer Willy. U komt in aanmerking voor de behandeling."
Ge kunt u voorstellen wat er dan gebeurt. Ettertje wordt met zijn hele hebben en houden buitengezet. De pijn verdwijnt, de medicatie kan stilaan afgebouwd worden en voor het eerst in jaren wordt onze vriend 's morgens wakker zonder zich te moeten afvragen welke onderdelen van zijn lichaam vandaag weer moeilijk gaan doen.
Geen OxyNorm meer, geen fentanylpleisters, geen nachten waarin ge drie keer uit uw bed moet omdat ge van de pijn niet meer weet hoe ge moet liggen.
En vooral, geen kanker meer.
Mevr Willy is in de wolken. De kinderen en kleinkinderen eveneens. Het campertje wordt opnieuw van stal gehaald en er worden zelfs plannen gemaakt voor een wat langere reis. Zonder dat er eerst moet worden nagegaan waar het dichtstbijzijnde ziekenhuis ligt.
En Mr Willy? Die is natuurlijk doodgelukkig. Dat gesjoemel met zijn dossier, ach ja. Helemaal netjes was het niet, dat beseft hij ook wel.
Maar moest hij zich dan zomaar laten doodgaan omdat een computer had uitgerekend dat hij te oud was om nog gered te worden? Kom nou. Hij heeft tenslotte niemand vermoord. Hij heeft alleen een kans gegrepen die hem anders door de neus geboord werd. En ge kunt van een mens toch moeilijk verlangen dat hij braaf zijn eigen doodvonnis aanvaardt wanneer er een geneesmiddel bestaat dat hem kan redden?
Zo redeneert hij tenminste.
Tot er op een dag een onbekende vrouw telefoneert. Ze wil graag met hem praten. Over de selectieprocedure van die nieuwe kankerbehandeling.
Eerst denkt hij nog dat het om een of ander onderzoek gaat, maar de vrouw klinkt nogal ernstig en uiteindelijk spreken ze af dat ze eens langskomt. Een paar dagen later zit ze bij hem en Mevr Willy aan de keukentafel.
Ze is achtendertig, heeft uitgezaaide borstkanker en twee kinderen van negen en elf jaar. Ook zij had zich aangemeld voor het wondermiddel. Haar vooruitzichten waren volgens de artsen bijzonder goed. Ze stond zelfs zo hoog op de lijst dat de voorbereidingen voor haar behandeling al begonnen waren.
Maar vlak voor de definitieve beslissing was er plots een wijziging gekomen.
Een andere patiënt was boven haar terechtgekomen.
Mr Willy begint stilaan te vermoeden waar het gesprek naartoe gaat. De vrouw heeft maandenlang geprobeerd te achterhalen waarom ze alsnog uit de boot was gevallen. En uiteindelijk is ze erachter gekomen dat er met het medisch dossier van die andere patiënt geknoeid was.
Met het dossier van Mr Willy dus. Nu moet ge weten dat onze vriend doorgaans niet bijzonder snel om een antwoord verlegen zit. Maar dit is toch iets waar hij niet onmiddellijk een gepaste reactie op weet te verzinnen.
"Dus gij zijt genezen," zegt de vrouw. "Ja." "En ik ga dood."
Mr Willy schuift wat ongemakkelijk op zijn stoel. "Dat weet ge toch niet zeker?"
De vrouw kijkt hem aan. "Nee. Dat weet ik niet zeker. Net zomin als gij wist dat ge zonder die behandeling zou sterven."
Ai. Daar heeft ze natuurlijk een punt.
Hij probeert nog iets te vertellen over zijn zes jaar kanker, over al die behandelingen, de pijn en de ellende van de afgelopen maanden. Dat hij ook een vrouw heeft, kinderen en kleinkinderen. Dat hij gewoon nog wat wil leven.
"Dat begrijp ik," zegt ze. "Dat wil ik ook."
En dan haalt ze twee foto's uit haar handtas. Een jongen en een meisje. "Mijn kinderen. Die weten ondertussen dat mama erg ziek is. Maar ze weten ook dat er een behandeling bestaat die mij misschien kan genezen. Kunt ge u voorstellen wat ik hun moet vertellen?"
Mr Willy bekijkt de foto's. Hij denkt aan zijn kleinkinderen. Aan Mevr Willy. Aan al die kleine, doodgewone dingen die hij dankzij die behandeling opnieuw kan doen.
"Wat verwacht ge eigenlijk van mij?" vraagt hij ten slotte.
"Niets meer. Daarvoor is het te laat."
"Maar waarom zijt ge dan gekomen?" "Omdat ik wilde weten wie ge waart. Wie die man is die mijn plaats heeft ingenomen."
Er valt een nogal vervelende stilte. "En?" vraagt Mr Willy.
"Ik had eigenlijk gehoopt dat ge een verschrikkelijke klootzak zoudt zijn.
" Nou, daar moet hij toch even van slikken. "Dat zou het voor mij een stuk gemakkelijker maken," zegt ze.
"Maar ge zijt gewoon een oude man die niet wilde doodgaan."
Ze zwijgt even. "En ik denk dat ik misschien hetzelfde gedaan zou hebben."
Dat had hij nu ook weer niet verwacht. "Maar ik zou u er evengoed voor kunnen haten."
Daar kan hij eigenlijk weinig tegen inbrengen. De vrouw blijft nog een tijdje zitten. Mevr Willy schenkt nog wat koffie bij, al is er van een gezellig bezoek uiteraard geen sprake meer. Uiteindelijk staat ze op, stopt de foto's weer in haar handtas en loopt naar de deur.
Aan de deur draait ze zich nog even om. "Mag ik u iets vragen?"
"Natuurlijk."
"Als ge op voorhand geweten had dat ik die andere patiënt was, met twee kleine kinderen, zoudt ge het dan ook gedaan hebben?"
En daar staat onze vriend dan. Hij zou kunnen zeggen dat hij er in dat geval nooit aan begonnen was. Dat zou waarschijnlijk het fatsoenlijkste antwoord zijn. Misschien zou die vrouw zich er zelfs een beetje beter door voelen.
Maar hij weet het niet. Echt niet. "Ik weet het niet," zegt hij uiteindelijk.
De vrouw knikt. "Dat dacht ik al."
En ze vertrekt.
En daarmee is ons verhaaltje afgelopen.
Alleen zit ik nu zelf met een vervelende vraag. Want die fictieve Mr Willy, dat zou ik natuurlijk evengoed kunnen zijn. Zes jaar kanker, de laatste maanden meer pijn en ellende dan mij lief is, en dan komt er iemand vertellen dat ik volledig kan genezen. Als ik daarvoor een beetje moet sjoemelen, zou ik dat dan doen?
Ik vrees van wel.
En als ik achteraf ontdek dat daardoor een jonge moeder haar kans op genezing heeft verloren? Zou ik dan bereid zijn om mijn eigen behandeling ongedaan te maken? Om Ettertje weer binnen te laten?
Verdomme. Ik zou graag ja zeggen.
Maar ik zou het waarschijnlijk niet doen.