CONCEPTEN

In 2008 maakten onderzoekers diep in het Congolese regenwoud een foto van een aap. Geen foto waarmee je een natuurfotowedstrijd wint. Veel kregen ze niet te zien. Hoog tussen het dichte bladerdak waren vooral de rug en een deel van de staart van het dier zichtbaar. Alleen klopte er iets niet. De onderzoekers kenden de apen die in dat gebied leefden, maar dit exemplaar konden ze niet goed thuisbrengen. Misschien keken ze naar iets bijzonders. Misschien ook niet. Want op basis van een stukje rug en een staart kondig je beter geen nieuwe apensoort aan. Dus bleef het voorlopig bij een vermoeden. Jaren gingen voorbij.De aap trok zich daar vermoedelijk weinig van aan. Hij liep door zijn bos, at zijn bladeren, zocht waarschijnlijk af en toe een aantrekkelijke mevrouw-aap en had geen flauw benul dat ergens een stel mensen zat te discussiëren over zijn bestaan.Hij had wel wat anders te doen. Pas tien jaar later kwamen er betere foto's. Daarna volgden nieuwe expedities en steeds meer waarnemingen. Onderzoekers maakten geluidsopnamen van de roep van de dieren, bestudeerden hun uiterlijk en verzamelden biologisch materiaal. Langzaam kwam er naast die ene slechte foto steeds meer bewijs te liggen. Uiteindelijk beschikten de onderzoekers over 114 waarnemingen, foto's, geluidsopnamen, anatomische gegevens en DNA. En in juli 2026, achttien jaar na die eerste merkwaardige ontmoeting, verscheen de formele wetenschappelijke beschrijving. De aap bestond. Sterker nog: het bleek een tot dan toe onbekende soort. Hij kreeg de naam likweli, wetenschappelijk Colobus congoensis. Het dier leeft in het huidige Lomami National Park in de Democratische Republiek Congo en is pas de vijfde nieuwe Afrikaanse apensoort die in ongeveer 75 jaar wetenschappelijk werd beschreven. Achttien jaar onderzoek om zekerheid te krijgen over iets wat daar al die tijd gewoon in de bomen zat. De likweli zelf zal er weinig van wakker gelegen hebben. Die was er. Of wij daar nu voldoende bewijs voor hadden of niet. Dat verschil tussen iets bestaat en wij kunnen bewijzen dat het bestaat is nogal groot. Wij gooien die twee alleen gemakkelijk op één hoop. Zeker wanneer er iets met ons lijf aan de hand is. Je voelt iets. Pijn bijvoorbeeld. Of vermoeidheid. Iets klopt gewoon niet zoals het hoort te kloppen. Er wordt gekeken, geprikt, gescand en gemeten. "We zien niets." Een prachtige zin als je bang was dat ze iets zouden vinden. Een behoorlijk onbevredigende als je ondertussen nog altijd pijn hebt. Want we zien niets betekent niet noodzakelijk er is niets. Het betekent in de eerste plaats dat met wat er op dat moment bekeken of gemeten werd geen verklaring is gevonden. Dat is iets anders. Al moeten we daar ook weer mee oppassen. Want voor je het weet wordt ieder voorgevoel automatisch waarheid. Ik voel gewoon dat er iets zit is geen diagnose. Een stukje zwarte rug en een staart waren in 2008 ook geen bewijs voor een nieuwe apensoort. Daarom duurde het achttien jaar. Wetenschap kan soms tergend vervelend zijn. Ze wil bewijs. En meestal ben ik daar bijzonder blij om. Ik heb liever een arts die zegt "ik weet het nog niet" dan eentje die na drie seconden naar mijn voorhoofd te hebben gekeken aankondigt dat mijn linker nier ongelukkig is. Maar buiten ziekenhuizen leven we voortdurend met wazige foto's. Je vraagt iemand hoe het gaat. "Goed." En toch klopt er iets niet. Je kunt niet aanwijzen wat. Misschien alleen een halve seconde aarzeling voordat dat goed kwam. Bewijs: nul. Of je ontmoet iemand en vanaf het eerste gesprek ligt die mens je. Waarom? Geen flauw idee. Omgekeerd gebeurt trouwens ook. Iemand heeft je werkelijk niets misdaan en toch zou je hem met plezier na vijf minuten terug in de verpakking stoppen. Ook daarvoor bestaat voor zover ik weet nog geen bloedonderzoek. We pikken blijkbaar voortdurend kleine signalen op waarvan we niet precies weten wat we ermee moeten. Soms blijken ze achteraf nergens op te slaan. Soms hadden we iets gezien voordat we wisten wát we zagen. Eigenlijk is dat misschien een betere omschrijving van die eerste foto uit Congo. Niet wazig omdat hij onscherp was. Wazig omdat hij maar een stukje van de werkelijkheid liet zien. Een rug. Een staart. Wat bladeren. De rest moesten ze nog uitzoeken. En zo hebben we allemaal wel van die foto's. Een klacht waarvoor nog geen verklaring bestaat. Een gevoel bij iemand dat je niet kunt onderbouwen. Een gebeurtenis waarvan je maar een deel kent en waarover je toch al een mening klaar hebt. Soms zelfs een herinnering waarvan jij zeker weet hoe ze verlopen is, terwijl iemand anders die erbij was een totaal ander verhaal vertelt. We zien een stukje en proberen daar het hele plaatje van te maken. Soms zitten we er compleet naast. Die mogelijkheid moeten we er helaas bij nemen. Maar soms is dat ene stukje wel voldoende om nog even verder te kijken. De onderzoekers in Congo hadden in 2008 ook kunnen besluiten dat ze waarschijnlijk gewoon een bekende aap vanuit een vreemde hoek hadden gefotografeerd. Dat deden ze niet. Ze beweerden evenmin dat ze een nieuwe soort ontdekt hadden. Ze hadden alleen iets gezien wat niet helemaal klopte. Dus bleven ze kijken. Achttien jaar later kregen die paar zwarte haren en dat stukje staart uiteindelijk een naam. Likweli. Er liep inderdaad iets tussen de bomen.

Er leefde eens, diep beneden in de zee, waar het zonlicht nog slechts als een bleke herinnering tussen de rotsen hing, een oude vis die in zijn lange leven veel water had gezien.

Vandaag bleef ik hangen bij een pijlinktvis. Niet meteen het dier waarvan je 's morgens denkt: daar wil ik vandaag eens wat meer over weten. Maar deze heeft dan ook een bijzonder talent.

Bomen beginnen hun groeiseizoen niet ieder jaar op dezelfde dag.

Soms zit ik zomaar wat te denken aan hoeveel mensen er op dit eigenste moment rondlopen van wie ik het bestaan niet eens vermoed.

Vandaag bleef ik hangen bij bijen.

Na een paar jaar kanker begint een mens de rituelen te herkennen.

Van een wachtzaal wordt een mens niet wijzer.

Vrede op aarde

Koude koffie

Chemobrein.

Soms begint de ontreddering niet met een doktersbrief, een fout laboverslag of een plotse opstoot van tumormarkers. Soms begint het met een sok.

Wat zou jij doen als geest zonder lichaam?

In Noord-Zweden, halverwege de negentiende eeuw, leefde men met een vanzelfsprekendheid die vandaag bijna grotesk klinkt: een vrouw was geen mens met een eigen ziel, maar een pion in het spel van vaders en zonen. Anna had niet om een huwelijk gevraagd. Ze had zelfs gehoopt dat het haar nooit zou overkomen. Maar hoop was in die tijd een luxeartikel dat alleen rijke families zich konden veroorloven. Haar vader had geen luxe, wel honger. En honger laat zich niet troosten met tranen. Dus trouwde Anna, want tien koeien, twee boten en veertien hectare waren waardevoller dan de rillingen van zijn dochter.

Soms is het net alsof er een eigen weerman in mijn hoofd zit. Zo’n brompot die elke ochtend mompelt: “Vandaag kans op buien, aanhoudende miezer, geen uitzicht op zon.” En gelijk heeft hij vaak ook. Dan regent het vanbinnen. Niet heftig, niet spectaculair, gewoon dat eindeloze gedruppel waardoor alles zwaar wordt.

Voor Mevr willy

Ergens onderweg

Sinterklaas en kerstfeest

Campinggasten

Het vuur had meer hout nodig! Het was koud in dit oude huis dacht hij toen hij in hout droeg. Hij stond op te warmen bij de open haard en dacht gewoon! Daar doen oude mannen veel van. Hij was eenzaam sinds zijn vrouw was overleden. Thanksgiving betekende nu niet echt hetzelfde! Oh hij wist dat het moest, maar hij voelde zich gewoon depri! Het was een moeilijke tijd voor hem en iedereen tijdens de depressie. Eten werd steeds moeilijker om langs te komen en geld was nergens te vinden! Hij vroeg zich gewoon af wat hij als avondeten ging eten! Hij herinnerde zich dat hij een stel lieve taters in de kelder had! Wees goed gebakken met boter! Hij kon ze roosteren in de kolen van de open haard! Was niet veel anders! Hij had nog een paar koekjes over en wat zoete melk! Het was niet veel maar hij wist dat hij dankbaar moest zijn dat hij dat had!Hij hoorde voetstappen op de veranda en toen klopte hij op de deur! Kom binnen zei hij, de oude deur kraakte open en trapte de kleine buurjongen in! "Meneer Bill het is koud buiten! Mag ik bij het vuur zitten en opwarmen? Tuurlijk zoon, kom maar langs! De kleine jongen heette Slim. Hij kon zien waarom. Hij was lang en mager! Hij vroeg, Slim wat doe je buiten op een koude dag als deze? Slim antwoordde, Mr Bill, mama stuurde me hierheen. Ze wilde dat ik je vroeg of je lekkere taters had? Ze kookt ze voor Thanksgiving en ze kon er geen vinden! Ze zou het zeker op prijs stellen en zei dat ik je moest uitnodigen voor het Thanksgiving Avondmaal met ons! Hij zei ja zoon ga naar beneden naar de kelder en breng een emmer vol hier. Ik zal je een por geven om ze in te dragen.Slim rende naar buiten naar de kelder en kwam terug met een klein emmertje ongeveer halfvol. Hij zei, Mr Bill, ze zijn grote mooie taters. Die van ons is klaar weg! Het waren kleintjes! Bill zei, laten we het vuil eraf halen, ze lichter maken. Hij heeft het meeste vuil van ze gehaald en ontslagen voor de jongen! Slim zei, ik kan maar beter gaan! Mama's moeten ze koken! Je komt toch eten? Bill zei, hoe laat? Slim zei: Over donker zou goed moeten zijn! En oh ja mama zei dat je je niet moet verkleden want dat doen we niet!Bill moest lachen toen Slim de deur uit rende. Hij had zich niet op kunnen kleden als hij had gewild! Hij ging weer bij het vuur zitten en dacht weer na. Wat zou hij de rest van de winter doen als voedsel? Hij had een beetje blikvoer, taters en een stukje groente en uien en een paar wortels! Toen schaamde hij zich dat hij zo dacht! Hij had beter geleerd! En zijn vrouw zou niet blij met hem geweest zijn als hij zo dacht! Hij keek naar de oude mantelklok en hoorde het uurklok 4 uur toen hij zich klaar maakte! Hij had zich geschoren en een goed wit shirt aan en zijn beste spijker trui. Hij kijkt in de oude spiegel en vond dat hij er best goed uitzag voor een oude man!Het was nog vrij licht toen hij door het bos naar het huis van de buren liep. Hij had nog veel aan zijn hoofd. Zijn voedselsituatie was zijn grootste zorg, maar hij lachte toen hij aan een goede maaltijd dacht die hij niet hoefde te koken! De honden van de buren kondigden zijn komst aan en hij werd binnen verwelkomd in een warm huis! Het eten rook heerlijk! Hij hing zijn oude jas bij de deur en kleine Billy leidde hem naar zijn stoel! De tafel was bedekt met kleine schaaltjes! Het bracht herinneringen naar boven aan zijn vrouw en zijn ogen opgetreurd!Slims vader vroeg of hij het eten wilde zegenen? Hij was verrast! Hij kon de woorden niet vormen! Hij had zich niet gezegend gevoeld sinds zijn vrouw stierf! Slims vader begreep het en zei: Geen probleem, ik zal het doen. Hij boog zijn hoofd en zei de mooiste zegeningen voor het eten! Hij heeft genoten van die mooie maaltijd! De familiale sfeer was een geweldige verandering voor hem! De dame kon koken! Na het eten zaten ze rond de tafel en praatten! Bill lachte meer dan in jaren! De dame heeft een bord voor hem gemaakt om mee naar huis te nemen! Voordat hij wegging, zei vader dat we je iets willen geven! Bill zei, waarvoor? Hij zei, Bill, weet je nog dat je Slim hielp met het laden van hout afgelopen herfst Weet je nog dat ik een tijdje ziek was en er niet uit kon komen? We hadden dat hout nodig! Ja, hij herinnerde het zich maar dacht er niets van! Hij zei, ik heb zes of zeven grote kippen die ik je wil geven! We hebben geen voer om ze allemaal te voeden! Bill zei: Nou, ik waardeer het, maar dat hoeft niet! Slim rende naar buiten en verzamelde de kippen en stopte ze in een teenzak!Terwijl hij afscheid nam op de veranda, had hij de kippen over zijn schouder en een grote steek eten in de boef van zijn arm. De maan was helder en hij had geen probleem om door het bos te zien lopen! Hij bleef zich de zegen van de maaltijd herinneren. Hij wist dat de goede Heer zorgt voor degenen die van hem houden! En dat goede vrienden en buren een zegen waren! Hij schaamde zich dat hij niet zo'n zegen kon zeggen! Maar hij wist nu in zijn hart dat het waar was! Hoe gewoon omdat hij iemand had geholpen in hun tijd van nood, hij gezegend was met een stel kippen die een lange winter door zouden komen! Hij kon eieren ruilen in de stad voor wat hij niet kon betalen! Zijn trouwe oude geweer zou hem helpen gevuld te blijven met vers wild! Hij voelde zich een stuk beter toen hij zijn huisje in het zicht kreeg! Hij stond in de tuin en keek omhoog naar die mooie maan! Hij kon niet anders dan huilen! De maan zag er wazig uit omdat tranen zijn ogen vulden zoals hij zei, God het spijt me! Je had plannen om voor me te zorgen en dat ben ik vergeten! Ik wil zeggen vergeef me dat ik tekort kom! En bedankt voor al mijn zegeningen, zelfs degenen die ik niet zag aankomen! Ik ga proberen het beter te doen daarmee! Dankbaar op deze Thanksgivingdag!