Sommigen onder jullie kennen haar misschien al. Orchidee, of Frans zoals ze werkelijk heet. Een bijzonder goede online vriendin van mij, intussen 80 jaar jong, en al vele jaren samen met haar maatje van 90.

De afgelopen maanden is er hier nogal wat gevochten. Tenminste, op papier. Ettertje kreeg zijn eigen legers, medicijnen werden tot veldheren gepromoveerd, er werden vestingen belegerd en zelfs een Grote Krijgsraad moest eraan te pas komen. Best plezierig eigenlijk, om van al die ellende een heroïsch verhaal te maken. Heb er zelf van genoten. Er mocht al eens gelachen worden, ook wanneer er eigenlijk niet zoveel te lachen viel.

De Slag om Thorn was voorbij.

Vanmorgen las ik in De Morgen een merkwaardig artikel over de Nederlandse hoogleraar Jan Rotmans. De man is 65, ongeneeslijk ziek en heeft besloten een digitale tweeling van zichzelf te laten maken. Met behulp van kunstmatige intelligentie worden zijn boeken, publicaties, lezingen, stem, gezicht en zelfs zijn mimiek samengebracht in een soort elektronische professor Rotmans. Een professor die na zijn dood gewoon verder kan praten, vragen beantwoorden en misschien zelfs nieuwe wetenschappelijke inzichten ontwikkelen. Nu begrijp ik best waarom die man dat doet. Hij heeft zijn hele leven kennis verzameld en wil niet dat die zomaar verloren gaat. Maar wat mij vooral bezighield, was niet die wetenschappelijke kennis. Het was het idee dat iemand na zijn dood nog gewoon beschikbaar zou zijn om een gesprek mee te voeren. Eigenlijk is dat niet eens zo'n gekke ontwikkeling. Mensen hebben altijd geprobeerd iets van hun overleden dierbaren bij te houden. Vroeger was dat misschien de oude jas van vader, die nog jaren aan de kapstok bleef hangen. Of zijn horloge, zijn pijp, een of ander gebruiksvoorwerp dat niemand durfde weg te gooien. Later kwamen de foto's, de vakantiekiekjes, de geluidsopnamen en uiteindelijk de video's. Eerst konden we onze doden alleen nog herinneren, daarna konden we ze opnieuw zien en horen. En tegenwoordig kan een computer ze zelfs laten antwoorden. Als ge het zo bekijkt, is die digitale tweeling gewoon de volgende stap. Misschien zelfs een onvermijdelijke. Want wie heeft er nooit eens gewenst nog één keer met zijn overleden vader of moeder te kunnen praten? Nog één vraag stellen, nog één keer die vertrouwde stem horen? Hoeveel mensen zouden daar niet ontzettend veel voor overhebben? En natuurlijk heeft de commercie dat ook al ontdekt. Er bestaat ondertussen een hele bedrijfstak rond digitale herinneringen en kunstmatige nabestaanden. DeathTech, GriefTech, ze hebben er zelfs al namen voor bedacht. De dood is blijkbaar niet alleen het einde van een leven, maar ook het begin van een nieuwe markt. Ik kwam bijvoorbeeld het verhaal tegen van de Duitse Michael Bommer, die ongeneeslijke darmkanker had. Zijn vrouw Anett had hem verteld dat ze na zijn dood vooral zou missen dat ze hem zomaar iets kon vragen. Michael was blijkbaar iemand die haar rustig allerlei dingen kon uitleggen. Hij liet daarom een digitale versie van zichzelf maken, gevuld met zijn herinneringen, verhalen en levensopvattingen. Zelfs zijn stem werd nagebootst. Het prijskaartje voor zo'n digitale nalatenschap bedroeg destijds zo'n 15.000 dollar. Een behoorlijk bedrag om na uw dood nog wat te kunnen babbelen, maar kom, een begrafenis is tegenwoordig ook niet goedkoop. Wat me vooral trof, was dat zijn vrouw helemaal niet zeker wist of ze die digitale Michael na zijn overlijden ook werkelijk zou gebruiken. Ze vond het een mooi initiatief, maar besefte heel goed dat ze uiteindelijk tegen een machine zou praten. Een machine die niet warm is, die haar niet kan aanraken en die haar man niet werkelijk terugbrengt. En daar zat ik dus, met mijn cappuccino en mijn krant, plots na te denken over mijn eigen digitale toekomst. Want waarom zou er ook geen digitale Mr Willy kunnen komen? Ik heb ondertussen zoveel blogs geschreven, zoveel commentaar geleverd op de wereld en zoveel over mijn kanker, mijn medicijnen en mijn dagelijkse beslommeringen verteld, dat ge daar waarschijnlijk een behoorlijk spraakzame elektronische Willy van kunt maken. Eentje die over alles een mening heeft, zich overal mee bemoeit en geregeld eens ferm vloekt. Met een beetje geluk wordt hij zelfs minder vergeetachtig dan het origineel, want dat chemobrein begint soms behoorlijk vervelend te worden. En het mooiste van alles: die digitale Willy zou nooit ziek zijn. Geen rugpijn, geen fentanyl, geen oxycodon, geen slapeloze nachten. Hij zou nooit moeten gaan liggen omdat zijn ribbenwal weer begint te protesteren. Geen trillende handen, geen bijwerkingen en geen dexamethasonhonger. Maar wat heb ik daar eigenlijk aan? Ik ben dood, hé. Dat lijkt me nogal een belangrijk detail in dit hele verhaal. Of er nu ergens een computer staat die mijn stem nabootst of niet, ik zal er zelf geen seconde plezier aan beleven. Ik zal niet weten dat mijn digitale dubbelganger bestaat, laat staan dat ik kan genieten van zijn ongetwijfeld schitterende gesprekken. Misschien zou ik mezelf kunnen wijsmaken dat ik op die manier toch nog een beetje blijf voortbestaan. Maar hoe ge het ook draait of keert, die computer gaat mijn plaats niet innemen. Ik ben en blijf dood. En dan is er natuurlijk Mevr. Willy. Stel dat ik haar zo'n digitale echtgenoot nalaat. Ze zou op een avond haar computer kunnen aanzetten en daar zit ik weer, met mijn vertrouwde gezicht, mijn stem en mijn eeuwige commentaar. Ze vertelt wat ze die dag gedaan heeft en ik antwoord zoals ik dat altijd deed. Misschien vraagt ze iets over de kinderen, over de tuin of over een apparaat dat het weer eens niet doet. En voor ge het weet, zit ik haar opnieuw uit te leggen hoe ze een of ander probleem moet oplossen. Ik vermoed zelfs dat we nog ruzie zouden kunnen maken. In het begin zou dat misschien prachtig zijn. Na meer dan vijftig jaar samen valt er immers nogal wat weg wanneer de andere er plots niet meer is. Alleen al mijn stem opnieuw horen, niet op een oude opname maar als antwoord op iets wat ze zojuist gezegd heeft. Ik kan me voorstellen dat ze daar ontzettend veel troost uit zou kunnen halen. Maar iedere avond opnieuw met uw overleden man praten, iedere avond datzelfde gezicht zien en vervolgens de computer weer uitzetten, ik weet niet of dat op den duur nog zo prettig zou zijn. Misschien begint ze hem ook overdag aan te zetten. Gewoon om iets te vertellen, een vraag te stellen of mijn mening over iets te horen. Voor ze het weet, zit ik daar opnieuw de hele dag op haar lip. Alleen kan ze mij deze keer niet eens naar de winkel sturen. Dat klinkt allemaal nogal grappig, maar eigenlijk vind ik het een verschrikkelijk moeilijke kwestie. Een oude jas kunt ge na twintig jaar nog eens uit de kast halen. Een foto kunt ge bekijken wanneer ge daar behoefte aan hebt. Een video kunt ge stopzetten. Maar een digitale echtgenoot die terugpraat, vragen stelt en misschien zelfs zegt dat hij u graag ziet, dat is toch iets heel anders. Die neemt opnieuw een plaats in uw leven in. En stel dat Mevr. Willy na verloop van tijd iemand anders leert kennen. Iemand met wie ze graag eens gaat wandelen, een koffietje drinken of misschien zelfs op vakantie gaat. Zou ze dan het gevoel hebben dat ze mij ontrouw is? Want ik zit daar nog altijd, hé. In die computer, klaar om mijn mond open te doen zodra ze op een knop drukt. Godverdomme, straks zit ik haar zelfs na mijn dood nog in de weg. Dat is toch niet de bedoeling? Natuurlijk wil ik dat ze mij blijft herinneren. Ik zou het nogal erg vinden als ze na meer dan vijftig jaar samenleven mijn foto onmiddellijk bij het oud papier zet en vrolijk aan een nieuw hoofdstuk begint alsof ik nooit bestaan heb. Maar ik wil evenmin dat ze de rest van haar leven aan mijn herinnering vastgeketend zit. Er komt voor haar hopelijk nog een hele tijd waarin ik er niet meer zal zijn. Een tijd waarin ze opnieuw plezier moet kunnen maken, lachen, mensen ontmoeten en misschien zelfs opnieuw gelukkig worden met iemand anders. Al moet ik oppassen dat ik niet zelf voor haar begin te beslissen wat goed of slecht voor haar is. Misschien zou ze met zo'n digitale Willy heel verstandig kunnen omgaan. Af en toe een babbeltje, wanneer ze daar behoefte aan heeft, en verder haar eigen leven leiden. Ik zou haar die mogelijkheid niet graag ontnemen omdat ik op voorhand allerlei problemen zie. Bovendien is er nog een ander probleem. Zo'n computer zal helemaal niet noodzakelijk zeggen wat ik gezegd zou hebben. Hij wordt gevoed met mijn teksten, mijn verhalen, mijn uitspraken en mijn manier van praten, maar uiteindelijk bedenkt hij zelf zijn antwoorden. Misschien geeft hij Mevr. Willy op een bepaald moment raad waar ik het volstrekt niet mee eens zou zijn. Of begint hij dingen te vertellen die helemaal niet bij mij passen. En ik kan hem niet eens op zijn donder geven. Er zit ook nog een vervelende kwestie aan vast. Stel dat ik helemaal geen digitale tweeling wil achterlaten, maar dat Mevr. Willy na mijn dood zelf zo'n exemplaar laat maken. Met mijn blogs, oude filmpjes, foto's en geluidsopnamen valt er vermoedelijk al heel wat te fabriceren. Het is tenslotte haar herinnering aan mij, maar het blijft wel mijn gezicht, mijn stem en mijn persoonlijkheid die worden nagebootst. Omgekeerd zou ik haar zo'n digitale Willy kunnen nalaten zonder dat ze erom gevraagd heeft. Een laatste geschenk, zorgvuldig voorbereid, met de beste bedoelingen, terwijl zij misschien helemaal niet op dat geschenk zit te wachten. Ik zou het verdorie niet weten. In België heeft uitvaartorganisatie DELA trouwens al onderzoek gedaan naar die digitale vormen van rouwverwerking. Slechts zeven procent van de ondervraagde Belgen zou zelf zo'n AI-chatbot willen nalaten. Dertig procent vreest zelfs dat dergelijke technologie het rouwen moeilijker maakt, terwijl amper acht procent denkt dat ze het verdriet kan verlichten. Dat verbaast me eigenlijk niet. We weten immers nog nauwelijks wat jarenlang contact met een digitale overledene met een mens doet. Misschien helpt het sommige mensen werkelijk. Voor anderen wordt het misschien een gewoonte waar ze steeds moeilijker vanaf geraken. En intussen staan er bedrijven klaar om die dienstverlening aan te bieden, uiteraard tegen betaling.Want ook daar had ik aanvankelijk niet bij stilgestaan. Zo'n digitale echtgenoot blijft niet vanzelf bestaan. De computers moeten draaien, de software moet onderhouden worden en de firma achter het hele zaakje moet natuurlijk winst maken. Wat als het abonnement afloopt? Of de firma failliet gaat? Of de kleinkinderen later beslissen dat die maandelijkse kosten voor opa toch wel wat overdreven worden? Dan sterft ge dus voor de tweede keer. Deze keer omdat iemand de rekening niet meer betaalt.Ik zie het bericht al verschijnen. “Beste mevrouw, uw echtgenoot is niet langer beschikbaar. Gelieve uw abonnement te vernieuwen.” Ge zoudt voor minder beginnen vloeken. En als Mevr. Willy op een dag zelf beslist dat ze genoeg heeft van die elektronische echtgenoot, wordt het misschien nog moeilijker. Eerst heeft ze mij werkelijk moeten afgeven en vervolgens moet ze zelf de knop indrukken om ook mijn digitale versie te laten verdwijnen. Misschien doet haar dat helemaal niets en beschouwt ze het gewoon als het verwijderen van een computerprogramma. Maar misschien voelt het voor haar als een tweede afscheid. Het hele verhaal raakt me vermoedelijk ook extra omdat wij de laatste tijd al behoorlijk wat hebben moeten inleveren. Mijn kanker heeft ons leven veranderd, en niet alleen het mijne. Sinds kort slapen we zelfs niet meer samen. Ik beneden, zij boven. Een praktische oplossing, want met mijn rug en al die medicijnen werd het anders steeds moeilijker. Overdag werkt dat allemaal prima, maar na meer dan vijftig jaar samen slapen is het toch een vreemd gevoel wanneer ge 's nachts uw hand uitsteekt en er niemand naast u ligt. En dan zijn we allebei nog in leven. Ik kan mij maar al te goed voorstellen dat Mevr. Willy later nog dikwijls iets zal meemaken wat ze mij onmiddellijk zou willen vertellen. Een voorval met de kinderen, iets in de krant waar ik mij gegarandeerd druk over zou maken, of gewoon een of andere onnozelheid waar we samen eens goed om zouden lachen.Misschien zou het haar dan deugd doen om mijn stem nog eens te horen. Zelfs als ze heel goed weet dat die uit een computer komt. Ik merk trouwens dat ik voortdurend probeer te bedenken hoe zij met zo'n digitale Willy zou omgaan, terwijl ik eigenlijk niet eens weet hoe ik zelf zou reageren als zij vóór mij zou sterven. Misschien zou ik in het begin niets liever doen dan iedere avond nog even met haar praten. En misschien zou ik dat ding na een paar maanden het liefst door het raam kieperen.Misschien vinden onze kleinkinderen het over vijftig jaar trouwens volkomen normaal om af en toe met hun overleden grootouders te praten. Zoals wij nu oude familiefoto's bekijken, zonder ons daar bijzonder veel vragen bij te stellen. Ik zie Noah of Elise al eens aan hun digitale opa vragen hoe het vroeger was, of waarom ik toch altijd zoveel over die verdomde kanker schreef. Al hoop ik dat die elektronische opa niet op iedere vraag een uiteenzetting van een halfuur begint af te steken. Daar hadden ze aan de echte al meer dan genoeg mee te stellen. Hoe dan ook, ik zou dat hele gedoe eigenlijk eens met Mevr. Willy moeten bespreken. Niet met een professor of een programmeur erbij, maar gewoon thuis, aan de keukentafel, met een cappuccino. “Zeg, schat, zoudt ge na mijn dood eigenlijk nog met mij willen kunnen praten?”  

In zijn vorige kroniek had koning Willy nog laten weten dat hij voor een keertje niets te vertellen had. Een hoogst uitzonderlijke gebeurtenis in de geschiedenis van zijn rijk, maar de koning had dan ook andere plannen. Na maanden van vrijwel onafgebroken strijd aan de Ribbenwal was er eindelijk een soort gewapende vrede ontstaan. Ettertje had zijn aanvallen wat moeten temperen en de koninklijke legers hielden voorlopig stand. Een uitstekende gelegenheid dus om de koninklijke reiswagen nog eens van stal te halen en zijn zoon te gaan bezoeken, die een kampement had opgeslagen in Thorn, het Witte Stadje, net over de grens.Al had de koning in die vorige kroniek ook al zijn twijfels geuit. Hij vreesde dat Ettertje weleens voor een nieuw avontuur zou kunnen zorgen. Maar goed, dat zou hij dan wel zien. Hij was in ieder geval niet van plan zich door dat kleine ettertje voor eeuwig binnen de paleismuren te laten opsluiten. En zo vertrok hij, in de hoop dat de wankele wapenstilstand toch minstens een paar dagen zou standhouden. Alleen had hij buiten Ettertje gerekend. Die had blijkbaar lucht gekregen van de reisplannen en was allerminst van plan zijn tegenstander een paar rustige dagen te gunnen. Nog tijdens het vertrek verschenen zijn zwarte vaandels boven de bergkam en begon vanuit T4 en T5 een beschieting zoals de Ribbenwal er al in geen tijden meer had meegemaakt.De eerste pijlen sloegen diep in. De wachters sloegen alarm, de zware poorten werden gesloten en de verdediging kwam onmiddellijk in actie. Fentanyl hield de hoofdmacht tegen, Oxycodon stuurde versterkingen naar de bedreigde wallen en Pregabaline liet zijn nevel door de zenuwtunnels trekken. Hoog boven de vesting hief Dexamethason zijn witte staf en probeerde de grootste vuurhaarden te bedwingen.Maar Ettertje had kennelijk besloten deze keer alles uit de kast te halen. De ene aanval volgde op de andere. Nauwelijks was ergens een vuur gedoofd of een eind verder sloegen alweer nieuwe pijlen in. De koning had de grootste moeite om zijn troepen bijeen te houden en moest uiteindelijk zijn laatste reserves aanspreken. De ruiters van OxyNorm werden losgelaten. En in grote getale. Ze stormden door de poorten, sloegen de zwarte boogschutters terug naar de hellingen en wisten de ergste aanvallen te breken. De pijn week, al was het met veel moeite en zeker niet volledig. Maar de wallen hielden stand. Alleen bleek Ettertje ondertussen een bijzonder smerige vorm van krijgskunst ontwikkeld te hebben. Want terwijl de verdedigers zich met man en macht tegen zijn aanvallen verzetten, begonnen ze zelf zware verliezen te lijden. Niet door vijandelijke pijlen of zwaarden, maar door hun eigen wapens. De krachtige betoveringen waarmee ze het rijk beschermden, keerden zich gedeeltelijk tegen de bevolking.Over de binnenplaatsen verspreidde zich een loodzware nevel van vermoeidheid. Wachters zakten tegen de kantelen, smeden lieten hun hamers vallen en zelfs de meest geharde krijgers konden nauwelijks hun ogen openhouden. Wie zich even neerzette om op adem te komen, dreigde prompt in slaap te vallen.En dat was nog maar het begin. In de wachttorens begonnen handen ongecontroleerd te beven. Vingers bewogen zonder bevel van hun eigenaar en hier en daar schokten volledige ledematen alsof een onzichtbare poppenspeler aan de touwtjes trok. Maar de verraderlijkste betovering had Ettertje voor de koning zelf bewaard. Een eeuwenoude vloek, zo leek het wel, die langzaam alle kracht uit zijn ledematen zoog. Waar hij vroeger met één beweging uit het zadel sprong of zich na een knieval moeiteloos weer verhief, leek nu de zwaarte van een volledig gebergte op zijn schouders te rusten. Zelfs wanneer hij zijn zwaard als steun in de aarde plantte, wilden zijn benen hem nauwelijks nog dragen.En dat alles moest zoveel mogelijk verborgen blijven voor zijn onderdanen. Een koning mocht dan wel gewond raken op het slagveld, maar zijn volk mocht niet zien hoe dicht hij bij de totale uitputting stond. Dus rechtte hij zijn rug, verzamelde de laatste restjes kracht en besteeg opnieuw zijn paard, alsof er niets aan de hand was.Alleen achter de gesloten deuren van zijn koninklijke vertrekken durfde hij de strijd even te staken. Een nacht van betrekkelijke rust bracht zijn uitgeputte lichaam wat nieuwe kracht. Bitter weinig weliswaar, maar net genoeg om de volgende ochtend opnieuw zijn harnas aan te gespen. Hoelang hij dat nog zou kunnen volhouden, wist zelfs de koning niet. Ook aan de lager gelegen sluizen liep het mis. De mechanismen waarmee het water binnen de muren werd gehouden, begonnen te haperen. Soms een klein lek, soms een behoorlijke overstroming, en vooral 's nachts, wanneer de uitgeputte sluiswachters hun ogen niet meer konden openhouden, bleek de schade nauwelijks te voorkomen.De koning zag het met lede ogen aan. Zijn legers konden Ettertje nog wel tegenhouden, maar de prijs die ze daarvoor betaalden werd stilaan onaanvaardbaar. En Ettertje? Die hoefde eigenlijk alleen maar toe te kijken.Hoe harder zijn tegenstander zich verdedigde, hoe meer ellende er binnen de muren ontstond. De pijn dwong de koning tot het inzetten van zwaardere wapens, terwijl precies die wapens voor nieuwe problemen zorgden. Meer vermoeidheid, meer sufheid, bevende handen, onwillige benen en lekkende sluizen. Voor iedere bres die gedicht werd, leek elders een nieuwe scheur te ontstaan. Het werd een bijzonder benarde toestand. Even leek het erop dat de koning zijn bezoek aan Thorn voortijdig zou moeten afbreken. De eerste dag en vooral de daaropvolgende nacht hadden zijn troepen zoveel gekost dat er nauwelijks nog reserves overbleven. Maar opgeven stond niet in de koninklijke bevelen.De verdediging werd herschikt, de laatste reserves werden zorgvuldig verdeeld en de wachters kregen opdracht geen enkele nieuwe aanval te onderschatten. De ruiters van OxyNorm bleven paraat, maar de koning besefte maar al te goed dat hij niet eindeloos een beroep op hen kon blijven doen. En langzaam begonnen de aanvallen af te nemen. De zwaarste beschietingen werden teruggedrongen en de verdedigers kregen eindelijk wat ademruimte. Maar van vrede was allerminst sprake. Ettertje had zijn boogschutters eenvoudigweg andere stellingen laten innemen. Nu eens sloegen zijn pijlen in langs de ruggengraat, dan weer richtte hij zijn geschut op het linkerschouderblad, om even later vanuit een geheel onverwachte hoek opnieuw toe te slaan. Soms bleef het urenlang betrekkelijk rustig, om vervolgens zonder enige waarschuwing weer mis te lopen. Zelfs een kleine beweging binnen de vesting kon voldoende zijn om een nieuwe beschieting uit te lokken. De koning had zijn vijand voorlopig teruggedrongen, maar wist nooit waar of wanneer de volgende pijlen zouden inslaan. Met de andere ellende lag het moeilijker. De loodzware vermoeidheid verdween niet. De nevel van sufheid bleef over het rijk hangen en ook de bevende handen, de onwillige benen en de problemen aan de sluizen waren allerminst opgelost. Maar de koning en zijn gevolg leerden er zo goed en zo kwaad als mogelijk mee omgaan. Regelmatig halt houden, niet te veel ineens willen, de sluiswachters wat vaker aflossen en vooral zorgen dat niemand zich verder uitputte dan strikt noodzakelijk. En zo gebeurde het dat de koninklijke vaandels toch weer boven Thorn verschenen. De koning trok door de straten van het Witte Stadje, bezocht het kampement van zijn zoon en liet zich zelfs door zijn vermoeide gelederen niet beletten de omgeving te verkennen. Zijn soldaten marcheerden dan wel met loden voeten, de paarden waren allesbehalve fris en boven de koninklijke stoet hing nog altijd die vervloekte nevel, maar de reis ging verder.Het was geen glorieuze overwinning. Eerder een moeizaam bevochten bestand, waarbij de koning uiteindelijk toch zijn doel had bereikt. Hij had zijn zoon bezocht, Thorn verkend en keerde, weliswaar zwaar gehavend, met zijn koninklijke reiswagen naar het paleis terug. De slag om Thorn mocht in de koninklijke geschiedboeken dan ook gerust als een overwinning worden opgetekend. Al zou de hofschrijver er verstandig aan doen zijn ganzenveer nog even niet neer te leggen. Want ver achter de Ribbenwal brandden de smederijen van Ettertje alweer op volle kracht. Zijn zwarte legers waren teruggedreven, maar geen van zijn burchten was ingenomen, geen enkel van zijn wapens vernietigd.En de koning kon onmogelijk naast de feiten kijken. Ettertje was de voorbije maanden sterker geworden. Zijn aanvallen waren heviger, zijn tactieken smeriger en de verdediging had steeds zwaardere wapens nodig om hem buiten de muren te houden. Wapens die bovendien almaar meer schade aanrichtten binnen het eigen rijk. Het meest verontrustende was misschien nog dat al die ellende zich niet beperkte tot de ogenblikken waarop Ettertje zijn legers liet oprukken. Ook wanneer de zwarte boogschutters zwegen en er boven de Ribbenwal geen enkele vijandelijke vlag te bespeuren viel, bleef het koninkrijk onder de gevolgen van zijn eigen verdediging gebukt gaan. De wachters bleven suf, de handen van de soldaten bleven beven en de koning had soms de grootste moeite om zich überhaupt nog overeind te houden. Zelfs de eenvoudigste bezigheden vergden een inspanning die vroeger nauwelijks het vermelden waard zou zijn geweest. En ondertussen bleven, ergens langs de zwaar gehavende wallen, de vijandelijke pijlen inslaan. Minder talrijk dan voorheen, maar daarom niet minder echt. De prijs van de verdediging was ondertussen bijna even beangstigend geworden als de vijand waartegen ze bescherming moest bieden. De koning kon onmogelijk naast die werkelijkheid blijven kijken. Zijn verdediging werkte nog wel, maar ze dreigde onder haar eigen gewicht te bezwijken. Hij kon de poorten blijven versterken, meer soldaten oproepen en steeds zwaardere wapens inzetten, maar wat had hij uiteindelijk aan een onneembare vesting als er binnen de muren niemand meer overeind kon blijven?Nee, de oude strijdplannen mochten wat hem betreft regelrecht het haardvuur in. Er moesten nieuwe bondgenootschappen worden gesmeed, andere verdedigingslinies opgetrokken en misschien zelfs wapens uit de diepste gewelven van het koninklijke arsenaal gehaald worden. Wapens waarvan niemand wist of ze de overwinning konden brengen. Of welke prijs daarvoor betaald zou moeten worden. En terwijl aan de overkant van de Ribbenwal de smederijen van Ettertje alweer op volle kracht brandden en zijn zwarte legioenen zich verzamelden, werden in de koninklijke burcht de veldheren bijeengeroepen. De slag om Thorn was gewonnen. Maar de volgende veldslag zou een heel ander verloop moeten kennen. Op de grote tafel van de krijgsraad werd alvast een nieuwe kaart uitgerold.

Jawel, ge leest het goed. Vandaag heeft Mr Willy niks te vertellen. En dat is toch wel een beetje uitzonderlijk, want doorgaans moet ge mij eerder het zwijgen opleggen dan mij aan het praten krijgen.

Ergens in Versailles, niet ver van dat beroemde paleis, is er een rare bibliotheek: De Osmothèque noemt die.Geen boeken, geen oude kranten of vergeelde manuscripten, maar duizenden flesjes met geuren. Vooral parfums, waaronder exemplaren die al meer dan honderd jaar niet meer gemaakt worden. En als zo'n parfum nergens meer te vinden is, proberen ze het aan de hand van oude recepten opnieuw samen te stellen.Blijkbaar vinden ze het daar belangrijk dat de mensheid ook in de toekomst nog kan ruiken hoe men zich in 1890 parfumeerde.En waarom ook niet? We bewaren oude gebouwen, schilderijen, meubels en zowat alles wat ooit door mensen gemaakt is. Dus waarom geen geuren? Al vraag ik mij wel af hoe zo'n oud parfum tegenwoordig zou overkomen. Misschien vonden de mensen dat destijds heerlijk, terwijl ge er nu onmiddellijk de ramen voor zou openzetten. Die mensen wasten zich trouwens ook niet iedere dag, dus vermoedelijk moest dat parfum tegen nogal wat andere geuren opboksen.En zo kom ik vanzelf bij Het parfum van Patrick Süskind terecht. Daarin wordt ook nogal wat afgeroken, en niet altijd aan de meest frisse dingen. Ik heb dat boek destijds zeker twintig keer gelezen. Twintig keer, jawel. En das van lang voor mijn chemobrein.Het verhaal is mij altijd bijgebleven. Over Jean-Baptiste Grenouille, een zonderling die geboren wordt in het stinkende Parijs van de achttiende eeuw en een reukvermogen bezit waar een speurhond alleen maar van kan dromen. Die kerel rook werkelijk alles, zelfs mensen die ergens ver uit zijn buurt rondliepen, en hij kon iedere geur die hij ooit geroken had, voor de rest van zijn leven onthouden. Zelf had hij geen lichaamsgeur, wat hem behoorlijk dwarszat.En omdat hij op een bepaald moment de geur van jonge vrouwen wilde bewaren, begon hij die dames te vermoorden. Tja, niet iedereen gaat even verstandig met zijn talenten om. Maar wat een boek. Vooral dat onvoorstelbare reukvermogen bleef mij fascineren. Stel u voor dat ge iedere geur die ge ooit geroken hebt, zomaar opnieuw kunt oproepen. Ge hebt geen foto's of souvenirs meer nodig, één keer diep ademhalen en ge zit weer midden in het verleden.Nu zou ik zo'n neus bijzonder goed kunnen gebruiken, want er is één geur die ik al jaren probeer terug te vinden: De stalgeur van de boerderij van mijn grootouders.Trouwe lezers weten ondertussen dat grootva Willy als hovenier werkte op het landgoed van een barones. Mijn grootouders woonden daar in een klein boerenhuisje, ergens tussen de bossen en de grote villa. Voor een stadsjongetje dat thuis niet eens een tuin had, was dat een paradijs. Ik kon er ravotten, door de bossen zwerven, hutten bouwen en allerlei dingen uitspoken waar grootva vermoedelijk minder gelukkig mee was. Zolang de tuin van de barones maar niet te veel schade opliep, viel het allemaal nogal mee. Al begreep ik als kind niet goed waarom die vrouw zo moeilijk deed over haar tuin. Ze had immers een heel domein, terwijl ik thuis niet eens een vierkante meter grond had om in te spelen. Bij dat boerenhuisje hoorden ook stallen, en daar hing dus die geur die ge in de stad nergens tegenkwam. Koeien, hooi, stro, mest, vochtige muren, oud hout en nog een heleboel andere dingen die ik onmogelijk afzonderlijk kan benoemen. Zo'n zware, warme stalgeur die overal in kroop en die ge na een tijdje zelf niet meer rook. Niemand vond dat bijzonder. Een koeienstal rook nu eenmaal naar een koeienstal, en ge moest al een heel rare snuiter zijn om daar speciaal voor te blijven staan snuffelen.Maar nu, meer dan zestig jaar later, zou ik er nogal wat voor overhebben om die geur nog één keer terug te vinden. En het gekke is dat ik hem mij nog heel goed herinner, maar hem niet meer kan oproepen. Hoe legt ge zoiets uit? Ik weet hoe een koe ruikt, hoe hooi ruikt en hoe mest ruikt. Daar zit het probleem niet. Alleen die ene mengeling, precies zoals ze destijds in de stal van mijn grootouders hing, die krijg ik niet meer te pakken. Misschien moet ik gewoon eens naar een boerderij rijden. Alleen vrees ik dat het dan niet hetzelfde zal zijn. De meeste moderne stallen zien er tegenwoordig heel anders uit, met ventilatiesystemen, betonnen vloeren en allerlei machines. En als ge ergens nog een oude stal vindt, dan zijn het weer andere koeien, ander hooi en andere muren. Ik weet zelfs niet of een koe tegenwoordig nog hetzelfde ruikt als zestig jaar geleden. Het zou mij niets verbazen als ze daar ondertussen ook al iets aan veranderd hebben.En dan moet ik toch weer aan die Osmothèque denken. Als die mensen een parfum van honderd jaar geleden kunnen namaken, waarom zouden ze dan geen koeienstal uit de jaren vijftig kunnen reconstrueren?Niet dat zoiets veel klanten zou lokken, vermoed ik. Alhoewel, tegenwoordig maken ze naar 't schijnt zelfs parfums die naar menselijk zweet ruiken. Speciaal voor stadsmensen en soortgelijk volk dat blijkbaar bereid is om een fortuin neer te tellen voor een geur waar een ander zo snel mogelijk vanaf wil. Vroeger waste ge u om niet meer naar zweet te ruiken, tegenwoordig spuiten ze het er vrijwillig weer op. Ge moet maar op het idee komen.Dus waarom geen koeienstal? Eau de Vache, voor de moderne stadsmens die nog nooit dichter bij een koe gekomen is dan het koelvak van de supermarkt. Met een beetje geluk kunt ge er nog een tweede versie van maken, Eau de Vache Intense, met extra mest voor de echte liefhebbers. Maar goed, mijn bestelling zou toch wat ingewikkelder zijn, want het moet wel degelijk die ene stal zijn. En hoe gaat ge dat aan zo'n parfumeur uitleggen? Een beetje hooi, wat stro, een flinke schep mest en een paar vochtige muren. Hoeveel koeien stonden er eigenlijk? Was het zomer of winter? Stond de staldeur open? En hoe oud was dat hooi? Voor ge het weet, zit ge een heel bouwplan van een koeienstal op te stellen terwijl ge eigenlijk alleen maar eens aan uw jeugd wilt ruiken.Grenouille zou daar natuurlijk geen enkele moeite mee gehad hebben. Die had één keer diep ingeademd en onmiddellijk geweten hoeveel koeien er stonden, welke koe die ochtend wat last had van haar spijsvertering en vermoedelijk ook nog wat grootmoe de avond tevoren had klaargemaakt.Ik zie hem al op het erf rondlopen, met zijn neus in de lucht, terwijl grootva hem staat aan te kijken. "Wat staat die kerel daar nu weer te snuffelen?""Geen idee, maar zolang hij zijn handen van de koeien houdt, mag hij van mij zijn gang gaan."En dan Grenouille, die plots op handen en knieën gaat zitten omdat hij ergens tussen het stro een bijzonder interessante geur ontdekt heeft. Grootva zou hem vermoedelijk een riek in zijn handen geduwd hebben. Als hij toch zo graag tussen de koeien zat, kon hij evengoed wat mest uit de stal halen.Al moeten we er misschien toch bij vertellen dat Grenouille nogal een ongezonde belangstelling voor jonge vrouwen had. Gelukkig was er op de boerderij geen melkmeid, voor zover ik mij herinner. Anders was dat bezoek misschien heel anders afgelopen. Maar wat maakt die ene stalgeur nu eigenlijk zo bijzonder? Want herinneringen aan de boerderij zijn er genoeg. Honderden kleine dingen, misschien zelfs duizenden. Alleen springt er geen enkele gebeurtenis echt bovenuit. Het was gewoon die hele omgeving, de bossen, het erf, de dieren en de grote vakantie die maar bleef duren. Als kind had ge daar allemaal weinig gedachten bij. Ge waart bij uw grootouders, ge kon spelen zoveel ge wilde en de volgende schooldag lag nog ergens heel ver in de toekomst.En die grootouders waren er natuurlijk ook altijd. Grootva werkte in de tuin, grootmoe hield zich met het huishouden bezig en ondertussen kon dat stadsjongetje zijn gang gaan. Er moest al iets serieus verkeerd lopen vooraleer iemand zich met mijn bezigheden kwam bemoeien.Dat was misschien nog wel het mooiste van die vakanties. Ge werd 's morgens wakker en had een hele dag voor u liggen waarin ge eigenlijk niets moest, behalve op tijd komen eten. Dat die boerderij ooit zou verdwijnen en dat er een laatste vakantie zou komen, daar werd uiteraard niet over nagedacht. Waarom zou ge ook? Grootouders waren er om grootouders te zijn, en de volgende zomer kwam er toch weer een nieuwe grote vakantie. Zo zat de wereld toen in elkaar.Het eigenaardige is dat al die herinneringen nog altijd ergens in mijn hoofd zitten, maar dat er waarschijnlijk een hele hoop tussen zit waar ik niet meer bij kan. Soms komt er toevallig iets boven, een voorvalletje of een detail waarvan ik tientallen jaren niet meer geweten heb dat het bestond. En dan denk ik weleens dat die stalgeur misschien nog veel meer van dat soort herinneringen zou kunnen losmaken.Geuren hebben namelijk een nogal eigenaardige invloed op ons geheugen. Ge kunt ergens binnenkomen en plots een luchtje opvangen dat u zonder enige waarschuwing tientallen jaren terug in de tijd slingert. Een oud parfum bijvoorbeeld, of de geur van een kolenkachel. Ge staat nog gewoon waar ge stond, maar in uw hoofd zijt ge ineens weer ergens anders. En soms weet ge zelfs niet onmiddellijk waarom.Maar neem nu die ziekenhuisgeuren van vroeger. Wie oud genoeg is, herinnert zich waarschijnlijk nog die scherpe lucht van ontsmettingsmiddelen die ge al bij het binnenkomen tegemoet sloeg. Tegenwoordig kom ik als kankerlijer nogal regelmatig in ziekenhuizen, maar die typische geur is grotendeels verdwenen. Gelukkig maar, want daar hangen niet direct mijn mooiste jeugdherinneringen aan vast. Maar mocht ik hem morgen ergens opnieuw tegenkomen, dan zou ik waarschijnlijk onmiddellijk weer als klein manneke in zo'n ziekenhuisgang staan, met een witte jas die mij verzekert dat het allemaal geen pijn zal doen. Dat vertelden ze vroeger nogal graag. En doorgaans wist ge dan al hoe laat het was. Maar met die stalgeur ligt dat heel anders. Daar hangen geen vervelende herinneringen aan vast. Het zijn er zelfs zoveel dat ik onmogelijk zou kunnen zeggen welke ik het liefst terug zou willen halen. Misschien zou het al voldoende zijn om weer eens te voelen hoe het was om als kleine jongen door die stallen te lopen, zonder ook maar één ogenblik te beseffen dat ik daar zestig jaar later nog aan zou terugdenken. En stel nu dat die mensen in Versailles werkelijk zo'n geur zouden kunnen namaken. Dat er op een mooie dag een pakje arriveert met een klein flesje en een briefje waarin ze uitleggen dat ze na maanden experimenteren de oorspronkelijke stalgeur van mijn grootouders hebben kunnen reconstrueren. Ge draait de stop eraf, neemt een flinke snuif en daar is hij dan.Zou ik hem onmiddellijk herkennen? Zouden al die kleine herinneringen ineens weer bovenkomen? Misschien weet ik plots weer hoe de staldeur klonk wanneer ze dichtging, waar de emmers stonden en wat ik daar als kleine jongen eigenlijk allemaal uitspookte.Of misschien komen er dingen terug waarvan ik niet eens meer wist dat ze ooit gebeurd waren. Al bestaat natuurlijk ook de mogelijkheid dat er helemaal niks gebeurt. Dan zit ge daar met een peperduur flesje koeienmest, terwijl Mevr Willy zich afvraagt of haar echtgenoot nu definitief de kluts kwijt is. En dan kunt ge nog moeilijk naar Versailles telefoneren om te klagen dat hun parfum wel degelijk naar een stal ruikt, maar dat uw jeugd er niet bijgeleverd werd. Misschien moet ik die Osmothèque toch maar eens aanschrijven. Niet onmiddellijk met een hele bestelling afkomen, maar voorzichtig informeren of ze ervaring hebben met het reconstrueren van historische landbouwgeuren. Dat klinkt al een stuk deftiger dan vragen of ze een flesje oude koeienstal kunnen opsturen. Wie weet vinden ze het zelfs interessant. Zo dikwijls zullen ze daar nu ook weer niet gevraagd worden om een Vlaamse boerderij uit de jaren vijftig na te maken.Al zou het natuurlijk veel eenvoudiger zijn als er ergens nog zo'n ouderwetse stal bestond. Met die oude muren, wat stro, een paar koeien en liefst ook nog een boer die niet onmiddellijk de politie belt wanneer er een oude vent binnenkomt die overal aan begint te snuffelen. Want stel u voor dat ik die geur werkelijk terugvind. Dan wil ik daar natuurlijk niet na vijf minuten alweer buitenstaan. Misschien moet ik dan toch maar een klapstoeltje meenemen, zodat ik er op mijn gemak een tijdje kan blijven zitten. En als die boer vraagt wat ik daar eigenlijk kom doen, zal ik hem proberen uit te leggen dat ik op zoek ben naar de grote vakantie van zestig jaar geleden.

Grootva Willy werkte als hovenier op het landgoed van een barones. Mijn grootouders woonden daar in een klein boerenhuisje, ergens tussen de bossen en de grote villa. Trouwe lezers weten dat ik daar mijn mooiste kinderjaren heb doorgebracht. Voor een stadsjongetje dat thuis niet eens een tuin had, was het een paradijs. Ik kon er ravotten zoveel ik wilde, hutten bouwen, door de bossen zwerven en allerlei dingen uitspoken waar grootva vermoedelijk minder gelukkig mee was. Maar zolang ik niet te veel schade aanrichtte in de tuin van de barones, viel dat allemaal nogal mee. Fantasie genoeg. Achter iedere boom kon een indiaan zitten, ergens in het struikgewas lag misschien een verborgen schat en op sommige dagen was ik de baas van het hele domein. De barones wist dat niet, uiteraard. Die dacht waarschijnlijk dat alles van haar was.En ondertussen werd ons op school en in de boeken verteld wat er ons tegen het jaar 2000 allemaal te wachten stond. Jongens toch, dat ging wat worden. We zouden in vliegende auto's rondtoeren, robots zouden het huishouden doen, de maan zou een vakantiebestemming worden en de wetenschap zou ondertussen wel zo ongeveer alle ziekten hebben uitgeroeid. Fantastisch toch. Vooral die vliegende auto's. Stel u voor dat ik daarmee over het domein van de barones had kunnen vliegen. Geen omwegen meer langs de paadjes, geen braamstruiken en geen grootva die kwam kijken wat ik alweer aan het uitspoken was. Gewoon opstijgen en gaan waar ge zin in had. Al zou dat waarschijnlijk niet lang geduurd hebben. Als ik ergens tussen de rozenstruiken van de barones geland was, had grootva mij vermoedelijk eigenhandig terug de lucht in geschopt.En dan die robots. Een metalen meid die de afwas deed, de patatten schilde, het huis poetste en misschien ook nog eens mijn schoenen proper maakte wanneer ik weer eens uit het bos kwam. Grootmoe zou nogal tevreden geweest zijn. Enfin, denk ik toch.  Het enige wat we moesten doen, was wachten tot het jaar 2000.  En wachten hebben we gedaan. Eerst nog wat schoollopen, dan gaan werken, trouwen, kinderen krijgen, een huis kopen, een zaak uitbouwen en een hele hoop andere dingen die blijkbaar ook bij het leven hoorden.En voor ge het wist, was het jaar 2000 daar. Nou, en nu? Geen vliegende auto's. Geen vakantiehuisjes op de maan. En de afwas stond nog altijd op het aanrecht. Eigenlijk een behoorlijke tegenvaller. Maar geen nood. De geleerden waren nog volop bezig. Tegen 2020 zou alles wel in orde komen. Ondertussen zijn we in 2026 beland. Ik ben drieënzeventig en warempel, daar is eindelijk mijn vliegende auto. Elon Musk heeft onlangs een Tesla voorgesteld die inderdaad van de grond komt. Niet dat ge er al gezellig mee naar de bakker kunt vliegen. Voorlopig blijft het bij wat spectaculaire sprongen en kunstjes, en het ding staat nog volop in zijn kinderschoenen. En wat het moet kosten, is blijkbaar nog niet helemaal duidelijk, maar goedkoop zal het zeker niet zijn. Er worden bedragen genoemd waar ge een behoorlijk huis voor kunt kopen.Niks voor Mr Willy dus, die bij de kringwinkel al begint te twijfelen wanneer ze vijf euro vragen voor iets wat vroeger drie euro kostte.En eigenlijk hoef ik zo'n vliegende auto ook niet meer. Als ge ziet welke halve garen er tegenwoordig op onze wegen rondrijden, moet ge er niet aan denken dat diezelfde sukkelaars ook nog eens boven uw hoofd mogen vliegen. Dan kunt ge rustig in uw tuin zitten en plots een Volkswagen op uw kop krijgen. Krijg dat maar eens aan uw verzekeringsmaatschappij uitgelegd.En wat die huishoudrobots betreft, daar zijn we ook al niet veel verder mee gekomen. Ge kunt tegenwoordig een robotstofzuiger kopen. Zo'n rond ding dat door de kamer sukkelt, tegen de meubels botst en uiteindelijk ergens onder de zetel vastloopt. Waarna ge op uw knieën moogt kruipen om hem te bevrijden. Dat noemen ze dus vooruitgang. Maar eerlijk is eerlijk, er zijn ook dingen uitgevonden waarvan ik als klein manneke nooit had durven dromen. Neem nu mijn smartphone. Een klein toestelletje waarmee ik kan telefoneren, foto's maken, de krant lezen en zowat alle kennis van de wereld raadplegen. Ik kan er zelfs mee discussiëren over de ingewikkeldste wetenschappelijke problemen. Al verkoopt dat ding af en toe ook behoorlijk wat onzin.En dat zit allemaal gewoon in mijn broekzak. Als ik dat vroeger aan grootva had laten zien, had die vermoedelijk eerst gevraagd hoeveel het kostte en daarna of ik niet beter wat hielp in de tuin.En ondertussen kan diezelfde technologie ook boeken schrijven, schilderijen maken en muziek componeren. Allemaal prachtig. Alleen moet ik mijn eigen afwas nog altijd doen. En wanneer Windows weer eens kuren krijgt, moet ik nog altijd zelf zitten uitvissen waarom dat verdomde ding niet doet wat ik vraag. Soms met de hulp van ChatGPT, die mij dan bijzonder deskundig uitlegt welke knop ik moet indrukken, waarna er doorgaans nog wat meer fout loopt. Ook in de ruimtevaart hebben ze niet stilgezeten. We hebben mensen op de maan gezet, robots op Mars laten rondrijden en ruimtetuigen naar de verste uithoeken van ons zonnestelsel gestuurd. Maar een weekendje op de maan, met zicht op de aarde en een restaurantje waar ge voor een fatsoenlijke prijs iets kunt eten, zit er voorlopig nog niet in. En dan die andere grote belofte van vroeger. Dat de wetenschap ons uiteindelijk van zowat alle ziekten zou verlossen. Daar zit ik tegenwoordig nogal dicht met mijn neus op. Want kanker, daar zouden ze tegen het jaar 2020 toch wel iets op gevonden hebben, zeker? Er is natuurlijk enorm veel vooruitgang geboekt. Er bestaan behandelingen waarvan men vroeger niet eens durfde dromen, en zonder die behandelingen zat ik hier waarschijnlijk allang niet meer achter mijn computer.Mijn prostaat is eruit, ik heb zes chemokuren gehad, hormonen, bestralingen en nog een hele reeks andere medische cadeautjes. Als er ergens een dokter met een nieuwe machine op de proppen komt, is de kans behoorlijk groot dat ik er vroeg of laat onder terechtkom. En toch zit Ettertje nog altijd in mijn skelet. Die heeft zich blijkbaar nooit iets aangetrokken van al die prachtige voorspellingen. Om hem een beetje in toom te houden, slik ik tegenwoordig een hoeveelheid pillen waar een doorsnee apotheker behoorlijk gelukkig van zou worden. Daarbij nog wat fentanyl en oxycodon, zodat de pijn min of meer draaglijk blijft, maar mijn hersenen af en toe besluiten om er een halve dag tussenuit te knijpen.Daar hebben ze vroeger ook niets over verteld. En ondertussen blijven die wetenschappers maar nieuwe dingen ontdekken. Iedere week lees ik wel ergens over een veelbelovend geneesmiddel, een nieuwe behandeling of een techniek waarmee ze weer wat dichter bij de genezing van kanker gekomen zijn.Natuurlijk lees ik dat allemaal. Soms zit ik werkelijk met open mond te kijken. En liefst wil ik dan ook weten hoe het werkt en wanneer het beschikbaar zou kunnen worden.Vijf jaar? Tien jaar? Dan begin ik te rekenen. En dat is tegenwoordig niet altijd even plezierig. Want de wetenschap heeft misschien nog twintig jaar om haar werk te doen. Ik vermoed dat ze mij zoveel tijd niet meer gaat gunnen.Alhoewel, ge weet nooit.Een vliegende auto hoeft voor mij niet meer. En een huishoudrobot die fatsoenlijk de afwas doet, zou mooi meegenomen zijn, maar ik red mij voorlopig nog wel.Een paar jaar zonder kanker, daar zou ik tegenwoordig al heel tevreden mee zijn. En als ze Ettertje niet definitief buiten krijgen, mogen ze hem van mijn part voorlopig nog een tijdje in bedwang houden.  

    In het rijk van Mr Willy is het eindelijk wat rustiger geworden. Na twee maanden van bloedige veldslagen hebben de legers van Fentanyl, Oxycodon en Pregabaline de zwarte horden van Ettertje grotendeels teruggedrongen. Ook de witte magiër Dexamethason heeft zijn werk gedaan. De Ribbenwal houdt stand en de ruiters van OxyNorm hoeven nog maar zelden uit te rukken.     Ook aan de Linker Boezemgouw, vlak onder het koninklijke borstpantser, waar de zenuwwachters al weken bij de minste aanraking alarm sloegen, is eindelijk enige rust gekomen. De hofalchemist heeft er een dikke, vettige toverzalf laten aanbrengen. De muren glimmen ervan en alles zit onder de smurrie, maar zowaar, de brandende pijlen en venijnige steken blijven steeds vaker achterwege.          Zelfs in de onderaardse gewelven, waar het grote rioolstelsel al weken hopeloos verstopt zat, komt eindelijk weer enige beweging. En dat dankzij een oud recept uit de koninklijke bakkerij: donker, kruidig honingbrood, waarvan de peperige geur tot ver buiten de paleismuren te ruiken was. Mr Willy had er dagelijks enkele flinke stukken van laten aanrukken en zowaar, de eerste transportwagens bereikten weer de Zuidpoort. De hofalchemist keek er wat beteuterd bij. Zijn dure ontstopmiddelen hadden nauwelijks iets uitgehaald, terwijl een paar sneden koningsbrood blijkbaar meer resultaat opleverden.         Er had dus eigenlijk feestgevierd moeten worden: de klokken luiden, de wijnvaten aanslaan en de bevolking eindelijk weer eens laten dansen. Alleen viel er verdomd weinig te vieren. Want de machtige tovermiddelen waarmee Ettertje werd bestreden, bleken ook binnen de eigen muren een behoorlijke ravage aan te richten.        Over het hele rijk hing een dikke, bedwelmende nevel. Zolang de bevolking bezig bleef, viel het nog mee. Maar zodra iemand ging zitten, zakte de nevel naar beneden. Wachters vielen in slaap, smeden dommelden weg achter hun aambeeld en zelfs Mr Willy kon in zijn Kroniekenzaal nauwelijks nog een ganzenveer vasthouden zonder weg te dutten. Dan moest hij weer rechtkrabbelen, wat rondlopen en opnieuw proberen. En even later begon het hele spelletje opnieuw.         Erger nog, de soldaten begonnen te trillen. Eerst een beetje, maar stilaan zo hevig dat ze hun speren nauwelijks nog recht konden houden. De hofgeleerden herkenden de verschijnselen onmiddellijk. Tremor. Een gevreesde bijwerking van de machtige tovermiddelen die het rijk moesten beschermen. Mevr Willy vertrouwde het zaakje niet en vreesde zelfs dat de oude vloek uit het verre Parkinsonia was neergedaald. Wanneer de hofgeleerden met hun zilveren instrumenten de levenskracht van de koning wilden meten, moesten schildknapen zijn handen stevig vasthouden om nog een behoorlijke meting te kunnen uitvoeren.         En dan waren er nog de mysterieuze schokken. Zonder enige waarschuwing sloeg een hand op tafel, sprong een arm omhoog of begonnen vingers een wilde trommelroffel. Vooral in de Kroniekenzaal leverde dat omgevallen inktpotten en beschadigde perkamenten op. De hofgeleerden spraken plechtig over myoclonieën. Een indrukwekkende naam voor iets waar Mr Willy geen enkele controle over had.       En aan de andere kant van het paleis hadden de sluiswachters de controle over de watersluizen verloren. Overdag konden ze de lekkages nog opvangen met absorberende zandzakken, maar voor de nacht moest een extra zware waterkering worden aangebracht. En zelfs dan dreigde het benedenkwartier onder water te lopen wanneer de nachtwacht langer dan drie uur sliep.        Alsof dat allemaal nog niet voldoende was, verschenen er 's nachts vreemde schimmen in de paleisgangen. Mr Willy verdwaalde in wonderlijke droomwerelden waarin hij zelf de gebeurtenissen kon sturen. Ondertussen klonken er zachte, hemelse koren door het paleis, hoewel de hofkapel al lang gesloten was.         Zelfs de koninklijke keukens werden getroffen. De fijnste gerechten verloren hun smaak en zelfs de beroemdste zoete dranken smaakten stilaan als verdund slootwater. De opperkok stuurde zijn ruiters naar de verre Cacaolanden, in de hoop daar nog iets te vinden waarmee hij de betovering kon doorbreken.         Maar tegelijk brak er een ware vraatzucht uit. De voorraadkamers werden geplunderd, de koks moesten dag en nacht werken en zelfs de bewakers van de koninklijke snoepkamer konden hun vorst nog nauwelijks buitenhouden. Hoeveel er ook gegeten werd, de honger bleef. Na enig speurwerk ontdekten de hofgeleerden dat Dexamethason nog een tweede gave bezat. Waar hij met zijn ene hand de vuurhaarden van Ettertje doofde, wakkerde hij met zijn andere hand de honger aan. In verre, door hongersnood geteisterde koninkrijken werd hij zelfs als wonderdoener ontvangen. Daar wist hij lege magen weer aan het rommelen te krijgen. Alleen had niemand hem verteld dat er in het rijk van Mr Willy helemaal geen hongersnood heerste.De koning ontbood de magiër.    "Ge wilt dus zeggen dat ik u binnengehaald heb om Ettertje te bestrijden en dat ge ondertussen probeert mij vet te mesten?"De magiër knikte."Godverdomme." In de koninklijke vertrekken had de oorlog ondertussen een bijzonder pijnlijke tol geëist. Al meer dan vijftig jaar deelden de koning en zijn gemalin hetzelfde slaapvertrek. Oorlogen waren gekomen en gegaan, het rijk had voorspoed en rampspoed gekend, maar iedere avond hadden zij elkaar daar weergevonden. Tot Ettertje zich ook met de nachten begon te bemoeien. Zijn aanvallen, het voortdurende opstaan en de zware betoveringen tegen de pijn maakten een gewone nachtrust vrijwel onmogelijk. Beneden werd daarom een nieuwe slaapstede gebouwd, voorzien van vernuftige hefwerken om het gehavende lichaam van de koning rust te gunnen. Zijn gemalin bleef boven. Praktisch was het een meesterwerk. Alleen had niemand rekening gehouden met wat er boven achterbleef. Een ademhaling in het donker. Een hand die ge zonder nadenken kon uitsteken. De wetenschap dat de ander daar gewoon lag. Sindsdien sluit de koning iedere avond de deur van een slaapkamer waarin zijn gemalin niet ligt. En wanneer hij in de stilte van de nacht zijn hand uitsteekt, vindt hij alleen de koude leegte. Geen vijandelijk leger had hem ooit die nederlaag kunnen toebrengen.Ettertje wel.        Ook elders wordt de prijs steeds hoger. De pijn is eindelijk draaglijker, maar de legers die daarvoor nodig zijn, richten binnen de eigen muren steeds meer schade aan. Toch kunnen Fentanyl, Oxycodon en Pregabaline en ook Dexa niet zomaar worden teruggetrokken. Zodra ergens een wachtpost verzwakt, verschijnen de zwarte boogschutters opnieuw.        En terwijl het rijk verder uitgeput raakt, wordt aan de overkant alweer gebouwd. Achter de gehavende muren van T4 en T5 klinken dag en nacht hamerslagen. Nieuwe krijgers trekken door de bergpassen en de verkenners noteren hun bevindingen in één zwart register: PSA. Het getal stijgt. Langzaam, maar onmiskenbaar. Aan deze kant van de vallei gebeurt het tegenovergestelde. De paarden van OxyNorm staan met trillende benen in hun stallen, de wachters van Fentanyl kunnen amper hun ogen openhouden en de mist van Pregabaline hangt zwaar over het rijk. De reserves zijn grotendeels opgebruikt, maar dezelfde gehavende legioenen moeten iedere dag opnieuw de muren bemannen. Nog maar enkele maanden geleden lagen de wegen open, werd er gereisd en gewandeld en brandde in de Kroniekenzaal tot diep in de nacht licht. Ettertje bestond toen ook, maar hij heerste niet. Nu houdt het rijk amper nog stand. Op 6 november komt de Hoge Krijgsraad opnieuw bijeen. Misschien kunnen enkele uitgeputte legioenen worden afgelost. Misschien moet een andere verdedigingslinie worden gezocht. En misschien wordt het tijd de verzegelde arsenalen te openen.Radium. Enzalutamide. Lutetium. Machtige wapens. Maar niemand weet hoeveel terrein ermee gewonnen kan worden. Of welke prijs het rijk ervoor zal moeten betalen.En juist die gedachte maakt de koning banger dan hij aan zijn hof wil laten merken. Niet voor de volgende veldslag zelf. Maar voor de vraag hoeveel van zijn rijk er daarna nog zal overblijven.

Vooraf even dit.

Nagoro, het dorp waar niemand nog sterft Ergens diep in de Japanse bergen ligt een dorpje waar de mensen nog altijd op de bus wachten, waar boeren op hun land werken en waar de kinderen braaf in de schoolbanken zitten. Zo'n ouderwets dorpje waar ge nog bijna de schoolbel kunt horen, waar iedereen iedereen kent en waar de buurvrouw waarschijnlijk al weet dat ge bezoek krijgt voordat ge zelf de deur hebt opengedaan.Ge zoudt denken dat het daar nog goed gaat. Alleen zitten die mensen al jaren op dezelfde bus te wachten, hebben de boeren nog nooit een patat gerooid en zijn de kinderen ondertussen geen centimeter gegroeid. Ze zijn namelijk allemaal van stof en stro. Het dorp heet Nagoro. Vroeger woonden er een paar honderd mensen, maar zoals dat tegenwoordig gaat, trokken de jongeren naar de stad, stierven de ouderen en bleven de huizen leeg achter. De school sloot en de straatjes waar vroeger kinderen rondliepen, werden stil. Op den duur bleven er nog maar enkele tientallen inwoners over. En die werden er ook niet jonger op. Maar in Nagoro woont een vrouw die zich daar blijkbaar niet bij wilde neerleggen. Tsukimi Ayano heet ze. Een Japanse dame met een naaimachine, een hoop oude kleren en een koppigheid waar ge waarschijnlijk een middelgroot leger mee kunt tegenhouden.Het begon met een vogelverschrikker. De vogels zaten aan haar groenten en dus maakte ze een pop die op haar vader leek. Ze trok hem zijn oude kleren aan en zette hem tussen de planten. Het resultaat was zo overtuigend dat een voorbijganger de pop vriendelijk begroette. Ik zou het gezicht van die mens weleens gezien willen hebben toen hij ontdekte dat hij tegen een hoop stro stond te praten. Tsukimi vond het blijkbaar een geslaagde grap en maakte er nog eentje. En nog eentje. Maar gaandeweg begon ze ook vroegere dorpsbewoners na te maken. Een overleden buurman kreeg opnieuw een plaatsje voor zijn huis, een vrouw die al jaren geleden vertrokken was, zat plots weer langs de weg en ergens verscheen een boer die voor de rest van zijn bestaan over hetzelfde stukje grond zou blijven gebogen staan. En zo kreeg Nagoro opnieuw inwoners. Heel gemakkelijke trouwens. Ze maakten geen ruzie, dronken niet, betaalden geen belastingen en hadden nooit klachten over de buren. Al vraag ik me af of Tsukimi daarmee niet een beetje te veel van het oude dorpsleven heeft weggegooid. Want wat is een dorp zonder een paar oude theetantes die alles van iedereen weten, liefst nog voordat het gebeurd is?Ik stel me voor hoe het er vroeger moet zijn toegegaan. De deuren die 's morgens opengingen, iemand die zijn fiets tegen de gevel zette, een vrouw die de was buiten hing en ondertussen over de haag met haar buurvrouw stond te praten. Kinderen die op straat speelden tot er ergens een moeder riep dat het eten klaar was. En altijd was er wel iemand die iets moest lenen. Een schop, een ladder, een kop suiker. Dingen die ge meestal pas terugkreeg nadat ge er drie keer om gevraagd had.Er zal ook wel zo'n plaatselijke politieman rondgelopen hebben, een Japanse champetter, die iedereen kende en meer tijd kwijt was aan burenruzies dan aan echte misdadigers. En natuurlijk zo'n oude brombeer die iedere ochtend op dezelfde plaats zat en over alles iets te zeggen had. Over het weer, de jeugd en vooral over hoe vroeger alles beter was. Een mens waar iedereen met een boog omheen liep, maar die toch gemist werd wanneer zijn stoel op een ochtend leeg bleef.En de dorpswinkel. Zo'n winkeltje waar ge voor een pak rijst binnenliep en pas een halfuur later weer buitenkwam, omdat de winkelierster eerst nog moest vertellen wie er ziek was, wie er ruzie had en wiens dochter met een jongen uit een ander dorp was gaan lopen. Het nieuws ging daar waarschijnlijk sneller rond dan tegenwoordig op Facebook, en zonder dat iemand er een internetverbinding voor nodig had. Nou, misschien was het helemaal niet zo gezellig als ik me voorstel. Er zal geruzied zijn en waarschijnlijk waren er genoeg die maar wat blij waren toen ze eindelijk uit dat dorp weg konden.Maar dan was er nog de school. Die had in 2012 haar deuren moeten sluiten. Er waren nog twee leerlingen over en toen ook die vertrokken, was het afgelopen. Geen schoolbel meer, geen geroep op de speelplaats, geen onderwijzer die zich kwaad maakte omdat er weer iemand zijn huiswerk vergeten was.Tsukimi vond dat blijkbaar maar niks en maakte nieuwe leerlingen. Ze zette ze achter hun lessenaar, gaf ze schooltassen en boeken en zorgde zelfs voor een onderwijzer voor het bord. Ook de laatste twee echte leerlingen kregen hun plaatsje terug, in hun vroegere schoolkleren. En daar zitten ze nu. Al die jaren later nog altijd in dezelfde klas. Nooit een jaartje ouder geworden, nooit geslaagd of gebuisd. De meester kan lesgeven tot hij erbij neervalt, niemand zal hem ooit onderbreken. Alleen valt hij niet neer. Hij is ook van stro.Maar stel u dat schooltje eens voor. De houten banken, de schriften, de boekentassen, de jassen die ergens aan een haak hangen. Ge ziet bijna een kind zitten dat zijn tong uitsteekt terwijl het zijn eerste letters probeert te schrijven. Een ander dat stiekem een briefje doorgeeft. En achteraan twee bengels die alweer iets hebben uitgespookt en straks waarschijnlijk samen in de hoek mogen staan. Wie van ons heeft daar niet gezeten? In zo'n klas waar het 's winters soms ijskoud was, waar de meester nog met krijt op het bord schreef en waar ge de klok tergend langzaam zag vooruitkruipen terwijl buiten de zon scheen. Ge zoudt er toen wat voor gegeven hebben om eindelijk naar huis te mogen. En nu zou ik er verdorie graag nog eens vijf minuten mogen binnenlopen. In Nagoro kan dat. Alleen hoort ge er geen kik. Geen geschuifel van stoelen, geen gefluister, geen kind dat zijn neus ophaalt. Zelfs de schoolbel zwijgt. Buiten ligt de speelplaats er verlaten bij. Geen bal die tegen de muur knalt, geen kind dat met kapotte knieën naar huis loopt en geen moeder die 's avonds weer eens een gescheurde broek moet herstellen. Dat laatste zal Tsukimi dan weer niet erg vinden. Ze heeft al naaiwerk genoeg. Want ondertussen wonen er honderden poppen in Nagoro, veel meer dan echte mensen. Ze zitten aan bushaltes, staan voor huizen en werken op het land. Tsukimi blijft er nieuwe maken en de oude herstellen. Hun kleren verslijten, hun gezichten verbleken en af en toe moet er eentje een nieuw hoofd krijgen. Was dat bij echte mensen maar zo eenvoudig. Ik ken er wel een paar die ervoor in aanmerking zouden komen. En het strafste is dat haar zonderlinge onderneming nog succes heeft ook. Vroeger reed iedereen Nagoro gewoon voorbij. Tegenwoordig komen er toeristen van over de hele wereld om die vreemde bevolking te bewonderen. Er lopen dus opnieuw mensen door de straten, al komen ze vooral kijken naar mensen die er niet meer zijn. Ik zie Tsukimi daar al rondwandelen. Ze komt voorbij die oude brombeer die al jaren dood is, zet zijn scheefgezakte hoed weer recht en trekt zijn jas wat beter dicht. Misschien geeft ze hem nog een tikje op zijn schouder. "Zo, ge kunt er weer tegen." En dan gaat ze verder, naar een andere pop die dringend een nieuwe neus nodig heeft.Misschien was die brombeer vroeger zelfs een vervelende vent, eentje die zich overal mee bemoeide. Maar nu zou ze waarschijnlijk wat geven om hem nog eens te horen zagen. Tsukimi kan die tijd natuurlijk niet terughalen. Ze kan geen overleden buren opnieuw tot leven wekken en geen nieuwe gezinnen uit een bol wol tevoorschijn toveren. Maar ze kan wel zorgen dat die oude brombeer nog even op zijn stoep zit en dat de kinderen hun schoolbanken niet hoeven te verlaten. Ooit zal ook Tsukimi haar laatste pop maken. Misschien neemt iemand anders haar werk over, misschien ook niet. En dan zullen die honderden dorpsbewoners langzaam verslijten. De boeren zullen vooroverzakken, de mensen aan de bushalte omvallen en in de school zullen de leerlingen één voor één uit hun bankjes verdwijnen. En niemand zal ze nog rechtzetten.En dat oude schooltje van Nagoro? Daar zou ik verdorie nog wel eens willen binnenlopen. Eens tussen die kinderen gaan zitten, mijn handen op zo'n versleten houten schoolbank leggen en kijken naar de juf voor het bord. Net als vroeger. En als dan de schoolbel zou rinkelen, denk ik niet dat ik veel haast zou maken om naar huis te gaan. PS: En voor wie zich ondertussen afvraagt of dat dorp echt bestaat: jazeker. Nagoro ligt in Japan, Tsukimi Ayano bestaat echt en die honderden poppen zitten en staan daar werkelijk. Zelfs dat schooltje met zijn leerlingen die nooit ouder worden. Ik heb er hier en daar uiteraard wat van mezelf tussen gefantaseerd, maar echt niet veel: https://miyoshi-tourism.jp/en/spot/107/?spot_classification=tourism  

En nou hebben we toch weer iets nieuws ontdekt: Een bank waar ge geen geld kunt sparen, maar tijd. Het bestaat werkelijk. Ze noemen het een tijdbank en het systeem is eigenlijk bijzonder eenvoudig. Ge helpt iemand een uur en in ruil daarvoor krijgt ge één uur op uw rekening. Dat kunt ge later gebruiken wanneer ge zelf eens hulp nodig hebt. Een uur tuinieren, boodschappen doen, iemand naar het ziekenhuis brengen of een computer repareren, het maakt allemaal niet uit. Een uur is een uur. Nu heb ik in mijn leven al behoorlijk wat uren gewerkt. Eerst als zelfstandig elektricien en bordenbouwer, waarbij ik ook de nodige besturingen programmeerde, en tussendoor jarenlang voor familie en kennissen allerlei elektriciteitswerken en andere klusjes opgeknapt. Ge wilt niet weten hoeveel zondagnamiddagen ik ergens heb doorgebracht om een stopcontact bij te plaatsen, een lamp op te hangen of uit te zoeken waarom de elektriciteit weer eens uitviel. En dat allemaal voor een tas koffie en een welgemeende dank u. Als ik die uren allemaal nog kon recupereren, had ik ondertussen een behoorlijk spaarpotje. Dus stel nu eens dat ik mij bij zo'n tijdbank zou aansluiten. Ik wandel binnen, ga aan het loket zitten en leg uit dat ik graag een rekening wil openen. De bediende vraagt welke diensten ik kan aanbieden. Elektriciteitswerken, zeg ik. Daar weet ik nog wel iets van. En computers misschien, al ben ik daar tegenwoordig ook niet meer helemaal in thuis. Bloggen zou eventueel ook kunnen, al vermoed ik dat daar niet veel vraag naar is. Tuinieren zou vroeger ook gekund hebben, maar met mijn rug is dat tegenwoordig niet meer zo'n goed idee.De bediende knikt tevreden. Een handige elektricien kunnen ze altijd gebruiken en voor ieder uur dat ik iemand help, komt er een uur op mijn rekening. Mooi. Maar aangezien ik nu eenmaal een nieuwsgierig mens ben, wil ik toch weten waarvoor ik dat tegoed later kan gebruiken. Nou, dat blijkt nogal wat te zijn. Iemand kan voor mij boodschappen doen, het gras maaien, een lamp ophangen of mij naar het ziekenhuis brengen. Allemaal bijzonder nuttig, vooral als ge wat ouder wordt en uw lichaam stilaan begint te protesteren. Alleen zit ik eigenlijk met een ander probleempje. Ik heb namelijk tijd nodig. Niet om mijn gras af te rijden, want dat groeit zonder mijn hulp ook wel. Nee, ik zou graag wat extra tijd krijgen om te leven. Een paar jaar, liefst.Ik vraag dus of ik die opgespaarde uren eventueel kan laten bijschrijven bij mijn levensverwachting.De bediende bekijkt mij alsof ik juist gevraagd heb of ze ook tweedehands nieren verkopen. "Nee meneer, zo werkt dat natuurlijk niet."Jammer. Ik probeer het nog eens. Stel dat ik duizend uur op mijn rekening heb, dat zijn toch ruim veertig dagen? Kan men die dan niet ergens bij mijn einddatum tellen? Het hoeft zelfs niet allemaal ineens. Een paar dagen hier, een weekje daar, ik ben nogal gemakkelijk.Maar nee. Een uur is een uur, zegt ze, en dat kunt ge alleen gebruiken om hulp van iemand anders te krijgen. Nu, daar zit toch een klein mankement in dat systeem. Want een uur is helemaal niet altijd een uur.Neem nu een uur bij de tandarts. Dat duurt minstens drie dagen. Een uur op een gezellig terrasje is voorbij voordat ge uw tweede cappuccino besteld hebt. En een uur midden in de nacht, wanneer Ettertje weer eens tussen mijn schouderbladen zit te knoeien, kan behoorlijk lang duren. Hoewel, tegenwoordig kruip ik dan uit bed, zet de computer aan en begin wat te schrijven. En voor ge het weet is het 5 uur en moet ik alweer naar bed. Maar eigenlijk ben ik dan nog niet klaar. Ik zou nog willen verder schrijven, de krant lezen of een nieuwe ontdekking in het kankeronderzoek uitpluizen. Alleen begint mijn kop tegen die tijd stilaan dienst te weigeren. En zodra de ochtendmedicatie haar werk doet, is het helemaal gedaan met de pret.Daar zit ge dan. Uren genoeg op de klok, maar ge kunt er niet veel meer mee aanvangen. Vroeger kon ik tien uur per dag werken, tegenwoordig ben ik soms na een paar uur achter mijn pc al zo suf dat ik nauwelijks nog weet waarmee ik bezig was. Zouden ze die verloren uren bij de tijdbank ook terugbetalen?Ik zou er nogal een administratie aan overhouden. Verloren uren wegens pijn, verloren uren wegens vermoeidheid, verloren uren wegens medicatie. En dan nog de uren die ik kwijt ben omdat ik vergeten ben waarmee ik bezig was. Die zou ik vermoedelijk twee keer aangeven, gewoon omdat ik niet meer weet dat ik ze al ingediend heb. Maar goed, die bediende heeft natuurlijk gelijk. Haar bank kan mij geen extra levensjaren bezorgen. Dat kunnen de dokters trouwens ook niet beloven, al heb ik aan de medische vooruitgang ondertussen al behoorlijk wat extra tijd te danken.Alleen zou ik er graag nog wat bij krijgen. Iedere keer wanneer ik over een nieuwe kankerbehandeling lees, begin ik te rekenen. Hoelang duurt het nog voordat ze die kunnen gebruiken? Vijf jaar? Tien jaar? En hoelang kunnen ze Ettertje nog in bedwang houden?Voor een gezonde dertiger is tien jaar wachten vervelend. Voor mij kan dat weleens een beetje te lang zijn. En daar had ik dus graag die tijdbank voor gebruikt. Misschien kan ik ergens nog wat uren bijeen scharrelen. Ik heb ondertussen meer dan duizend blogs geschreven. Daar kruipt tijd in, hoor. Soms een uurtje, soms een halve dag, en soms ben ik twee dagen aan het knoeien aan een stukje dat achteraf nauwelijks iemand leest.En dan al die berichten op kanker.nl. Nieuwe patiënten die met vragen zitten, lotgenoten die hun verhaal kwijt willen of bang zijn voor hun volgende scan. Ge begint een antwoord te schrijven en voor ge het weet, zijt ge een uur verder.Al gaat er ook nogal wat tijd verloren aan discussies die uit de hand lopen, grappen waar iemand zich aan ergert en berichten waarop ge eigenlijk beter niet had gereageerd. Ik heb ooit zelfs in een vlaag van colère een hele hoop blogs verwijderd, om ze daarna weer terug te zetten. Als er ergens een bank bestaat die verloren uren terugbetaalt, mogen ze gerust eens naar dat dossier kijken. Maar sommige uren zou ik voor geen geld willen terugkrijgen. Die van een goed gesprek met een lotgenoot, bijvoorbeeld. Of gewoon wat zeveren over de politiek, het weer en andere onnozelheden. En af en toe een grap vertellen waar een buitenstaander vermoedelijk steil van achterover zou vallen. Er zijn ondertussen mensen bij met wie ik nooit meer zal kunnen praten. En soms denk ik dan aan een bericht waarop ik pas de volgende dag wilde antwoorden.Morgen, jawel. Dat is tegenwoordig ook zo'n woord waar ge wat voorzichtig mee moet zijn.Misschien moet ik mijn plan dus maar aanpassen. Niet langer proberen al mijn vroegere werkuren terug te krijgen, maar een kredietregeling opzetten. Ge leent wat tijd bij iemand die er nog genoeg heeft en betaalt die later terug. Zonder interest uiteraard, want we zijn hier geen gewone bank.Al zie ik onmiddellijk een probleem. Wie gaat aan een drieënzeventigjarige kankerlijer met uitgezaaide prostaatkanker nog een lening op twintig jaar toestaan? Ik vermoed dat ze eerst mijn medisch dossier zouden willen inkijken. En dan mag ik het waarschijnlijk vergeten. Bovendien vraag ik mij af waar we al die uren vandaan moeten halen. Mevr Willy heeft er de laatste maanden al meer dan genoeg aan mij besteed. Uren die ze anders aan haar eigen bezigheden had kunnen besteden en die zij ook nooit meer terugkrijgt. Tja, zo bekeken wordt het toch een ingewikkeld banksysteem. Maar goed, ik heb vandaag weer een paar uur achter mijn pc gezeten, een nieuw onderwerp ontdekt en er een heel blog over volgeschreven. Niet slecht voor iemand die stilaan door zijn voorraad begint te geraken. En morgen zien we wel weer. Maar als iemand toevallig een bank weet waar ge een jaar of vijf extra kunt lenen, dan houd ik mij aanbevolen. Terugbetaling kan ik helaas niet garanderen. PS. Voor wie denkt dat ik die tijdbank uit mijn duim gezogen heb: In Vlaanderen bestaat zoiets. Het heet LETS Vlaanderen (Local Exchange Trading System). Ge helpt iemand, krijgt daarvoor punten gebaseerd op de tijd die ge eraan besteedt, en met die punten kunt ge zelf weer hulp krijgen. Een uur computerhulp is daarbij evenveel waard als een uur tuinieren. Er zijn verspreid over Vlaanderen lokale LETS-groepen en het systeem bestaat dus wel degelijk. Alleen zijn ze niet zo happig op mensen die eindeloos punten oppotten. Het is de bedoeling dat ge ze ook weer uitgeeft. Meer informatie op www.letsvlaanderen.be. En nee, levensjaren staan ook daar niet in de catalogus.  

Vergrote neusamandelen.Ge zoudt er niet meteen van wakker liggen, maar voor kinderen kunnen die dingen behoorlijk wat ellende veroorzaken. Slecht horen, moeilijk door de neus ademen, voortdurend verkouden zijn en 's nachts snurken als een oude vent.

Gisteren kwam ik via een kennis terecht bij het Higgsdeeltje. Zo'n piepklein ding dat verband houdt met de vraag waarom de allerkleinste bouwstenen van ons heelal massa hebben. In CERN, dat gigantische onderzoekscentrum bij Genève, laten ze protonen met waanzinnige snelheden tegen elkaar botsen om zulke deeltjes te bestuderen. Kost miljarden, vergt duizenden wetenschappers en ge kunt er nog geen spiegelei mee bakken.Het Higgsdeeltje werd pas in 2012 ontdekt, na tientallen jaren zoeken. Het bestaat bovendien maar een onvoorstelbaar klein fractietje van een seconde voordat het alweer uiteenvalt in andere deeltjes. Probeer zoiets maar eens te bestuderen. Ge moet miljarden botsingen onderzoeken, bergen meetgegevens verwerken en hopen dat ge tussen al dat natuurkundig geweld iets vindt dat op uw gezochte deeltje lijkt. Een naald in een hooiberg zoeken is daarbij nog een aangenaam tijdverdrijf.

Een paar weken geleden schreef ik over ons nieuwe hoog-laagbed. Een prachtig ding, elektrisch verstelbaar, met meer knopjes dan mijn eerste auto. We hadden het gekocht voor later, wanneer het allemaal wat moeilijker zou worden.

Op de drieëntwintigste dag van oktober gingen de zware deuren van het Huis der Pijnmeesters opnieuw open. Binnen lagen de kaarten van T4 en T5 uitgespreid over een lange tafel. De Ribbenwal stond erop, de zwarte burchten van Ettertje, de oude gangen onder de bergen en overal kleine tekens waar de voorbije maanden gevochten was. Veel nieuwe tekens kwamen er die dag niet bij.Ettertje zat nog altijd waar hij zat. Zijn zwarte vlaggen wapperden boven T4 en T5, zijn muren stonden overeind en langs de donkere wegen uit het achterland bleven kleine groepjes nieuwe krijgers zijn vestingen binnentrekken. De verkenners telden ze nauwkeurig en schreven hun bevindingen iedere keer opnieuw in hetzelfde zwarte boek. PSA. Het getal steeg nog altijd. Niet met hele legers tegelijk, maar langzaam genoeg om te weten dat achter die muren niemand werkloos zat.Aan de Ribbenwal zelf was het ondertussen merkwaardig rustig geworden. Sinds de komst van Dexamethason waren de grote stormlopen grotendeels stilgevallen. De witte magiër had geen muren veroverd en geen zwarte vlag neergehaald. Hij was ergens onder de Ribbenwal verdwenen, op zoek naar de vuurhaarden waarmee Ettertje al maanden de rotsen deed gloeien, en sindsdien leek een deel van dat vuur gedoofd. Niet alles. Want helemaal stil hield Ettertje zich geen enkele dag. Er kwam nog altijd wel ergens een pijl door een vergeten opening, een dolk tussen twee stenen of wat gerommel uit een van de oude gangen. Vooral wanneer de wachters te lang op dezelfde plaats bleven zitten, wist hij blijkbaar nog altijd precies waar de zwakste voegen zaten. Het waren geen aanvallen meer waarmee hij de hele Ribbenwal aan het wankelen bracht, eerder kleine uitvallen waarmee hij iedere dag opnieuw even tegen de poorten duwde. En juist dat maakte niemand helemaal gerust. Misschien waren het alleen plaagstoten van een vijand die zelf vermoeid was geraakt. Misschien liep hij gewoon langs de muren en probeerde hij iedere kier uit, op zoek naar de plaats waar hij ooit opnieuw met heel zijn leger naar buiten kon breken. Niemand wist het. De nachten waarin alle poorten tegelijk kraakten waren voorlopig verdwenen, maar niemand aan deze kant van de Ribbenwal was vergeten hoe snel zo'n klein gerommel vroeger tot een stormloop kon uitgroeien. De Pijnmeesters liepen langs de verdedigingswerken. Fentanyl stond nog altijd op de buitenste wallen, zwaar en zwijgzaam, zijn mantel dag en nacht over het rijk uitgespreid. Oxycodon hield met zijn geharnaste troepen de hoofdpoorten bezet. Pregabaline zwierf door de ondergrondse zenuwgangen en strooide er zijn geheimzinnige poeders, zodat steeds meer van Ettertjes boodschappers ergens onderweg de weg kwijtraakten. En diep onder de muren werkte Dexamethason verder aan de vuurhaarden. De verdediging hield, maar het rijk betaalde er een hoge prijs voor.De oude nevels waren nog altijd niet opgetrokken. Ze hingen tussen de huizen, kropen door de gangen van het paleis en maakten de wachters loom. Sommige vielen bijna rechtstaand in slaap. In de Kroniekenzaal zakte de ganzenveer geregeld uit handen en in de rustvertrekken brandden overdag vaker kaarsen dan vroeger. De troepen hielden Ettertje buiten, maar namen bij iedere wacht ook een stukje levenskracht van het eigen rijk mee. Daarom besloten de Pijnmeesters geen nieuwe legers op te roepen zolang de muren hielden. De bestaande troepen bleven waar ze stonden en alleen de ruiters van OxyNorm kregen ruimere bevelen. Tot nu toe hadden zij vooral in hun stallen gewacht tot ergens een poort werkelijk op springen stond. Voortaan mochten ze sneller uitrukken wanneer Ettertje in de late namiddag opnieuw dichter tegen de Ribbenwal begon te duwen. Eén ruiter kon genoeg zijn om hem terug te jagen, later eventueel nog een tweede, zelfs meer nog, zolang de paarden niet uitgeput raakten en de nevel die achter hun hoeven bleef hangen niet opnieuw heel het rijk onder een dikke deken legde. Ook de wachten werden herschikt. Nog vóór het eerste ochtendlicht zouden Oxycodon en Pregabaline hun posten innemen. Overdag konden de poorten dan zoveel mogelijk openblijven. De boeren naar hun velden, de wandelaars over de wegen, de hovelingen naar hun bezigheden. Beweging bleek een verrassend goede bondgenoot; Ettertje hield er blijkbaar niet van wanneer het rijk te levendig werd. Pas tegen de late namiddag, wanneer de eerste wachters vermoeid raakten en de schaduwen langer werden, zou de cavalerie dichter bij de poorten worden opgesteld. Niet om een nieuwe veldslag te beginnen, maar om de tijd te rekken tot de avondwacht het kon overnemen. Het was geen groot militair plan en al helemaal geen meesterzet. Eerder wat schuiven met wat er nog op het bord stond. Een ruiter te vroeg en de nevel viel over het rijk wanneer de zon nog hoog stond. Een ruiter te laat en Ettertje had alweer tijd genoeg om ergens een dolk tussen de stenen te wringen. De komende dagen zou dus vooral gekeken worden wanneer welke wacht nodig was en hoe lang de muren het hielden zonder dat de verdedigers zelf erbij neervielen. Beneden in het dal begon men dat voorzichtig vooruitgang te noemen. Boven op T4 werd daar voorlopig anders over gedacht. Ettertje had zich misschien teruggetrokken in zijn burcht, maar achter zijn muren bleef het druk. De smeden werkten. De voorraadkamers werden gevuld en uit het achterland bleven nieuwe soldaten toestromen. Klein, bijna onzichtbaar, maar iedere maand stonden er weer wat meer namen in het zwarte boek. En ondertussen bleven zijn verkenners dagelijks afdalen naar de Ribbenwal om te kijken of ergens een wachter verslapte. De Hoge Krijgsraad wist dus heel goed dat deze rust niet noodzakelijk vrede betekende. Misschien was Ettertje werkelijk verzwakt. Misschien spaarde hij alleen zijn krachten. Het vervelende aan een vijand achter dikke muren is dat ge pas weet wat hij van plan was wanneer de poorten opengaan. Daarom bleven diep onder het hoofdkwartier de grote arsenalen bewaakt. Achter de eerste ijzeren deur lagen de geschriften van Radium. Achter een tweede rustte Cabazitaxel. En nog dieper, achter sloten die voorlopig niet geopend werden, lag Lutetium te wachten. Niemand was die wapens vergeten. De kaarten werden bestudeerd, de oude verslagen opnieuw gelezen en boodschappers reden af en aan tussen de verschillende huizen van geneesheren. Wanneer Ettertje opnieuw een groot leger zou verzamelen, mocht niemand dan nog moeten beginnen zoeken waar de sleutels lagen. Maar voorlopig bleven de deuren dicht. Want een oorlog beginnen is gemakkelijk wanneer ge alleen naar de vijand kijkt. Moeilijker wordt het wanneer ge ook ziet hoeveel soldaten ge zelf nog over hebt.Het rijk had de voorbije maanden genoeg verloren. Wachters stonden met vermoeide ogen op de muren, paarden van de cavalerie hadden nauwelijks rust gekregen en zelfs in het paleis waren steeds meer kamers ingericht om uitgeputte manschappen even neer te leggen. Nog een groot offensief zou misschien Ettertje harder treffen, maar niemand wist hoeveel van het eigen rijk daarna nog overeind zou staan. Daarom werd voor een andere strategie gekozen: standhouden. Niet uit lafheid en ook niet omdat iemand dacht dat Ettertje plots goede bedoelingen had gekregen, maar zolang zijn pijlen de muren niet doorboorden, de poorten niet kraakten en de huidige legers hem binnen zijn zwarte burcht konden houden, hoefde de Grote Oorlog nog niet opnieuw te beginnen. Ettertje mocht in zijn achterland verder ronselen. De verkenners zouden blijven tellen, de Krijgsraad zou de kaarten op tafel houden en ondertussen probeerden de wachters aan deze kant van de Ribbenwal vooral hun posten te bewaren zonder zelf om te vallen. Zo was er stilaan iets ontstaan wat in de kronieken later misschien een wapenstilstand zou worden genoemd, al had niemand ooit een verdrag gezien en zou Ettertje waarschijnlijk nog liever zijn eigen staart opeten dan ergens zijn handtekening onder zetten. Een echte vrede was het dus niet. Eerder een gewapende stilte waarin iedere kleine uitval opnieuw dezelfde vraag opriep: is dit het weer, of probeert hij alleen maar? Boven op T4 brandt daarom nog altijd licht. Beneden lopen Fentanyl en Oxycodon hun wachten, Pregabaline dwaalt door de ondergrondse gangen en de ruiters van OxyNorm houden hun paarden gezadeld voor het geval ergens opnieuw alarm wordt geslagen. Dexamethason zit nog altijd diep onder de Ribbenwal bij de vuurhaarden en probeert daar zoveel mogelijk van Ettertjes gestook te doven.En nog dieper, achter de zware deuren van het hoofdkwartier, liggen de sleutels van de grote arsenalen klaar. Iedereen weet waar ze liggen en iedereen weet ook waarom ze daar liggen. Misschien blijven die deuren nog lang dicht. Misschien staat er morgen opnieuw een boodschapper buiten adem op de binnenplaats. En daar begint de onrust. Ge weet pas dat deze stilte voorbij is wanneer Ettertje beslist dat ze voorbij is. Tot dan houden de wachters de poorten in het oog.

Mevr Willy heeft haar eigen geur.Nou, das eigenlijk geen bijzonder slimme openingszin voor een blog wanneer je al zo lang getrouwd bent en nog graag een paar jaar verder wilt.Dus voor alle duidelijkheid: zij stinkt niet.Maar ze ruikt naar mevr willy

Ik dacht dat ik na mijn chemotherapie ondertussen allang wel alle cadeautjes had uitgepakt. Zes kuren, een hele verzameling bijwerkingen, haren die besloten hadden hun ontslag in te dienen en een lichaam dat maandenlang niet goed wist of het nu moest herstellen of gewoon de boeken neerleggen. Ge ondergaat dat allemaal omdat ge van die kanker af wilt, of hem op zijn minst een flinke stamp onder zijn achterste wilt geven. Dat onderweg ook een paar gezonde onderdelen sneuvelen, neemt ge er dan maar bij. Ge hebt tenslotte niet veel keuze.Maar na een paar jaar zou een mens toch mogen verwachten dat de rekening vereffend is.Niet dus.Blijkbaar had de chemotherapie ergens achter in een kast nog een cadeautje liggen. Zonder strik errond, zonder begeleidend kaartje en vooral zonder de mogelijkheid om het terug te sturen.Jaren na mijn laatste chemokuur begonnen mijn voeten zich wat eigenaardig te gedragen. Aanvankelijk zo weinig dat ik er nauwelijks aandacht aan schonk. Een wattengevoel onder mijn voetzolen, een beetje minder gevoel bij het stappen. Niets om de dokter voor uit zijn bed te bellen. Ik heb ondertussen al zoveel mankementen dat ik voor ieder nieuw ongemak bijna een apart dossier zou moeten aanleggen. En dan moet ge die dossiers ook nog onthouden. Met een chemobrein is dat vragen om moeilijkheden.Maar het werd duidelijker. Vooral wanneer ik in bed lig. Dan voelt het alsof ik drie paar dikke kousen over elkaar aanheb, terwijl mijn voeten gewoon bloot onder de lakens liggen. Drie paar! Ge zoudt denken dat een mens met zoveel kousen tenminste warme voeten heeft, maar zelfs dat voordeel zit er niet in. Soms beweeg ik mijn tenen eens, gewoon om te controleren of ze er nog allemaal aanhangen.

Ik hoor tegenwoordig muziek in mijn hoofd. Jawel, echt hoor, geen grap. Echte muziek. Met een koor en alles erop en eraan. Zoiets als Amazing Grace, Amen en andere van die plechtige kerkgezangen. Ge zoudt er bijna van op uw knieën vallen, ware het niet dat ik dan waarschijnlijk niet meer recht geraak.Het begon een paar weken geleden, toen ik weer eens achter mijn computer zat te tokkelen. Opeens hoorde ik ergens heel zacht muziek. Zo zacht dat ik eerst dacht dat ik het me verbeeldde. Ik luisterde wat aandachtiger en jawel hoor, daar zat ergens een koortje te zingen.Nou, iedereen zal wel weten dat Mr Willy zo doof is als een pot.  Zonder mijn gehoorapparaten kunt ge tegen mij vertellen wat ge wilt. Ik zal vriendelijk knikken en hopen dat ge geen vraag gesteld hebt. Maar die moderne apparaatjes zijn tegenwoordig kleine wonderen. Ze staan via Bluetooth in verbinding met mijn smartphone en via een apart zendertje met mijn computer. Alles komt rechtstreeks mijn oren binnen.Dus dacht ik dat er ergens iets verkeerd verbonden was. Misschien een radiostation dat op de achtergrond speelde, een vergeten internetpagina of een van die technische snufjes waar ik toch maar de helft van begrijp. Ik begon te zoeken. Geen radio. Geen muziekprogramma. Niks. En ondertussen zong dat koortje rustig verder. Het strafste was dat ze telkens hetzelfde stukje zongen. Een paar maten, even stilte en opnieuw van voren af aan. Alsof de dirigent een bijzonder lastig karakter had en zijn zangers maar niet verder mochten zolang die ene passage niet perfect was.Af en toe hielden ze ermee op en hoorde ik iets wat verdacht veel op een radiopresentator leek. Wat die mens vertelde, verstond ik niet. Misschien kondigde hij voor de zoveelste keer Amazing Grace aan. Ik zou er in zijn plaats ook stilaan genoeg van krijgen.Na een tijdje begon ik toch te twijfelen. Ik zette mijn Bluetooth uit, verbrak de verbinding met mijn computer en haalde uiteindelijk zelfs mijn gehoorapparaten uit mijn oren. En verdomme, ze bleven zingen! Nog zachter dan voordien, maar ik hoorde ze nog altijd.Toen dacht ik toch even dat mijn hersenen, na al wat ze de afgelopen jaren te verduren hadden gekregen, nu definitief hun ontslag hadden ingediend. Nou, een beetje gaan rondneuzen op internet. Niet dat ik verwachtte daar veel wijzer van te worden. Hoe zoekt ge trouwens naar een kerkkoor dat niet bestaat? Maar verdorie, ik bleek niet eens de enige te zijn! Er bestaat zelfs een medische naam voor: muzikale hallucinaties, ook wel Musical Ear Syndrome genoemd. En voor ge mij nu naar de psychiatrie stuurt: het heeft bij veel mensen helemaal niets met een psychiatrische ziekte te maken. Blijkbaar kunnen wij, slechthorenden, muziek horen die helemaal nergens gespeeld wordt. Onze hersenen krijgen te weinig geluid binnen en besluiten dan soms maar zelf iets te produceren. Ze grabbelen wat in oude herinneringen, vinden ergens een vergeten melodietje en beginnen dat af te spelen. En het straffe is dat we die muziek niet zomaar in gedachten hebben. We horen ze écht, alsof er ergens een radio of een orkest staat te spelen.En weet ge wat het gekste is? In de medische literatuur komen zelfs kerkgezangen en religieuze liederen terug. Ik ben dus blijkbaar niet de enige die met een onzichtbaar kerkkoor opgescheept zit. Hoe dat precies werkt, daar zijn de geleerden nog niet helemaal uit. Maar dat het voorkomt, staat vast.Bij mij is er nog een andere verdachte. Sinds mijn uitzaaiingen in de rug serieus lastig beginnen doen, krijg ik nogal wat pijnstilling. Fentanylpleisters, oxycodon, pregabaline... Genoeg om een beginnende apotheker spontaan te laten watertanden. En sommige van die middelen kunnen blijkbaar ook hallucinaties veroorzaken. Zelfs muziek. Nu wordt het pas interessant, want die twee dingen zouden elkaar nog in de hand kunnen werken ook. Mijn doofheid zorgt er mogelijk voor dat mijn hersenen zelf muziek beginnen te maken, terwijl de pijnstillers er nog een schepje bovenop doen. Of dat bij mij werkelijk zo is, weet ik natuurlijk niet. Maar ik heb zo'n vermoeden dat mijn kerkkoor uit twee richtingen gesponsord wordt. Dat mogen de dokters verder uitzoeken. Ik zal het hun in ieder geval eens vertellen. Ze hebben mij de laatste tijd al voor zoveel dingen onderzocht dat een extra kerkkoor er ook nog wel bij kan. Maar voorlopig heb ik er eigenlijk geen last van. Integendeel. Het is allemaal zo zacht dat ik bijna moeite moet doen om het te horen. Alleen wanneer ik rustig achter mijn computer zit en het verder stil is, hoor ik af en toe een paar maten. Soms is het er, soms niet. Zodra ik met iets anders bezig ben, vergeet ik het alweer. En ergens amuseert het mij wel. Mijn hersenen hebben blijkbaar een radiostation opgericht. Zonder mijn toestemming, zonder zendvergunning en met een bijzonder beperkt repertoire. Maar gratis. Nu nog hopen dat ze ooit eens iets van de Rolling Stones draaien. PS. Voor wie denkt dat ik met dit verhaal definitief rijp ben voor een kamer met zachte muren: het verschijnsel bestaat werkelijk en is wetenschappelijk beschreven. Hieronder enkele bronnen. Cleveland Clinic – Musical Ear Syndrome. Over het horen van muziek bij gehoorverlies. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/musical-ear-syndrome Musical Hallucinations and Forgotten Tunes (2013). Medische publicatie over muzikale hallucinaties, waaronder religieuze gezangen. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3737457/ Drug-induced musical hallucination (2024). Wetenschappelijk literatuuroverzicht over muzikale hallucinaties die door geneesmiddelen kunnen worden uitgelokt. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11150696/  

Nou, de laatste jaren hebben we al behoorlijk wat medische behandelingen ondergaan. Operaties, chemotherapie, bestralingen, hormoonbehandelingen... Als er ergens een dokter met een nieuwe machine op de proppen kwam, was de kans groot dat ik er vroeg of laat onder terechtkwam. Maar onlangs ontdekte ik een behandeling die zelfs voor mij een beetje ver gaat. Ge moet er namelijk eerst voor doodgaan.Onder meer in Amerika kunt ge regelen dat ze u na uw overlijden invriezen bij min 196 graden, om u vervolgens een eeuw of twee te bewaren in de hoop dat toekomstige dokters u opnieuw tot leven kunnen wekken. Het heet cryonics en het bestaat werkelijk. Alleen is er één klein probleempje: er is nog nooit iemand levend uit zo'n vat gekomen. Dat hoeft natuurlijk niet te betekenen dat het nooit zal lukken. Maar als ge een behandeling wilt beoordelen op de tevredenheid van de patiënten, zit ge hier voorlopig wel met een bijzonder zwijgzaam klantenbestand.

Ik las onlangs iets over een drugsbende waarbij de politie onder andere negenduizend pillen pregabaline had onderschept. Negenduizend! En dat bleek nog maar een stukje van de handel, want ook oxycodon, fentanyl en andere zware geneesmiddelen blijken op de illegale markt behoorlijk gegeerd.Toen ik las wat dat spul op straat waard is, moest ik toch even slikken. België betaalt men voor een capsule pregabaline blijkbaar één tot vijf euro, afhankelijk van de dosis. Voor oxycodon werden op Nederlandse en Duitse illegale verkoopkanalen in 2024 prijzen van gemiddeld acht à negen euro per tablet vastgesteld. En een fentanylpleister? Die werd daar aangeboden voor gemiddeld twintig tot bijna achtentwintig euro.

Een mens verhuist niet vrijwillig naar de Sukkelstraat. Ge krijgt er geen folder van in de bus en er staat ook geen makelaar klaar om u te vertellen dat het een rustige buurt is, dicht bij winkels en openbaar vervoer. Ge belandt er gewoon. Meestal via een klein zijstraatje waarvan ge denkt dat ge er zo weer uit zijt. Bij mij stond aan het begin van dat straatje gewoon een bordje: PIJN.

Het begon met een gif.

Wanneer we aan een Japanse prinses denken, zien we al gauw een beeld voor ons van rijkdom, schoonheid en verfijnde elegantie. Een sierlijke jongedame in een prachtige zijden kimono, met een kapsel waaraan waarschijnlijk uren gewerkt is, die met kleine, beheerste pasjes door de gangen van een keizerlijk paleis schrijdt, omringd door een hofhouding die ervoor zorgt dat het haar aan niets ontbreekt. Een wereld van eeuwenoude tradities, kostbare juwelen, theeplechtigheden en een etiquette waarbij zelfs de manier waarop ge uw neus snuit vermoedelijk aan strenge regels onderworpen is.

Mr Willy is een vroege vogel. Meestal rond vijf à zes uur uit de veren, achter zijn computer met een eerste kop koffie — krant lezen, forum bekijken en zich het hoofd breken over wat hij vandaag weer eens op papier zal zetten. Rond negen uur wordt er dan samen ontbeten. Enfin, vroeger heette dat gewoon morgeneten, met spek, eieren, kaas en dingen waarvan tegenwoordig op de verpakking waarschijnlijk in rode letters staat dat ge er vroeg of laat aan doodgaat. Van cholesterol had toen nog niemand gehoord en als iemand het woord Taillefine had laten vallen, zouden we gedacht hebben dat het een Franse wielrenner was.

Eergisteren zat ik midden in de nacht nog naar Ettertje te zoeken omdat hij nergens te vinden was. Na twee maanden waarin hij mijn dagen en nachten had geregeerd, was het plots stil. Geen steken, geen geknabbel, niks. Ik wist bijna niet wat mij overkwam.

Pijn. Pijn. Pijn.Het is halfdrie deze nacht. Rond tien uur in bed gekropen. Nog geen oog dichtgedaan.Ik mis Ettertje.Ben al uren op zoek naar dat rotbeest.Want ik heb geen pijn. Niks. Nada. Noppes. Hooguit ergens onder mijn linker schouderblad een vaag gezeur, maar dat mag nauwelijks een naam hebben.

Stel dat er een tweede Ettertje zou bestaan.

In een mensenleven krijgt een mens er we een hoop familie bij. Schoonfamilie, aangetrouwde familie, verre neven waarvan ge pas op een begrafenis ontdekt dat ze bestaan, en natuurlijk die ene nonkel die na drie glazen wijn begint uit te leggen wat er allemaal mis is met de wereld. Nou, zo'n jaar of zes geleden kreeg ik er nog een familie bij. Zonder huwelijk, zonder geboorte en zonder dat iemand mij ook maar iets gevraagd had. Ik kreeg kanker. En blijkbaar wordt ge dan automatisch lid van een familie waarvan ge het bestaan voordien nauwelijks vermoedde. Geen welkomstpakket, geen lidkaart, geen jaarlijkse barbecue. Wel een verzameling mensen die elkaar kennen via computerschermen, ziekenhuizen en medische uitslagen. Mensen die ge op straat straal voorbij zoudt lopen, maar van wie ge ondertussen weet hoeveel chemokuren ze achter de kiezen hebben en of hun laatste scan een beetje meegevallen is.Op kanker.nl vond ik er een hele bende. Allemaal kankerlijers. De ene al wat verder gevorderd in zijn ellende dan de andere, maar allemaal met hetzelfde ongewenste huisdier ergens in hun lijf. We schreven, lazen, vloekten, lachten en probeerden elkaar af en toe wat overeind te houden.

Over de bergen van T4 en T5 hing een grauwe nevel. De grote oorlogsvuren waren gedoofd en waar nog maar enkele nachten geleden de aarde had gebeefd onder de hoeven van duizenden krijgers, klonk nu slechts het verre gekrijs van een enkele zwarte raaf. De slagvelden lagen verlaten, bezaaid met gebroken speren, verbrijzelde schilden en de resten van belegeringswerktuigen. De legers hadden zich teruggetrokken.

Kinderen zijn gevaarlijk volk. Vooral wanneer ze een jaar of tien zijn, een beker chocomelk voor hun neus hebben staan en plots besluiten dat het tijd wordt om opa eens aan een grondig onderzoek te onderwerpen. Niet zo'n onderzoek met naalden, scanners en andere marteltuigen waar ik tegenwoordig zowat een abonnement op heb, maar eentje waarbij ge alleen maar vragen moet beantwoorden.

Pffff... Al die farmaceutische rommel die de pijnkliniek tegenwoordig in mijn lijf pompt...

Het is de laatste tijd wat stil geweest rond Zweef en zijn kronieken.Graag had ik verder verteld, maar Ettertje kwam telkens tussenbeide, bijtend en stekend, met messen en bijlen waarmee hij mij raakte waar en wanneer hij maar kon. Liefst midden in de nacht, want dat gespuis heeft blijkbaar geen gezin waarvoor het op tijd thuis moet zijn. Zodra ik ergens een aanval dacht te hebben afgeslagen, kreeg ik langs de andere kant alweer een mes tussen mijn ribben. Nou, probeer ondertussen maar eens rustig te schrijven over een rat die trouwens al jaren dood is.Intussen lijkt er heel voorzichtig een tijdelijke status quo te zijn ontstaan. Ettertje ligt aan zijn kant in de loopgraaf en ik aan de mijne, allebei onze wonden te likken, al hoop ik van harte dat de zijne flink ontstoken zijn. Stil is het niet, want regelmatig, veel te regelmatig, komt er nog een mes of een bijl overgevlogen. Aan mijn kant verdedigen oxycodon, OxyNorm en pregabaline de vesting, een stevig bewapend garnizoen dat helaas ook geregeld de bevelhebber platlegt. Maar goed, zolang ik nog weet waar mijn toetsenbord staat en Ettertje naar zijn volgende bijl zoekt, haal ik de kronieken weer boven. Hoog tijd om eens te kijken hoe het Rat verder verging. Die dacht ook ergens veilig te zijn.

3-4 maanden geleden hadden we een hoog-laagbed besteld. Zo’n seniorenbed. Elektrisch verstelbaar, hoger, lager, hoofdeinde omhoog, benen omhoog, alles erop en eraan. Een bed voor ouwe mensen dus. Nou ja. Voor nóg ouwere mensen.Echt nodig hadden wij dat ding toen nog niet. Helemaal niet zelfs. Ik had geen rugpijn, geen Ettertje dat ’s nachts met messen tussen mijn schouderbladen zat te peuteren, geen OxyNorm-cavalerie en geen pijnpoli. Ik wandelde, rommelde in de tuin, kroop in het Campertje en als ik moe was ging ik gewoon liggen. Het bed was voor later. Voor als één van ons krakkemikkig zou worden. Dat woord gebruikten we ook echt. Krakkemikkig. Niet hulpbehoevend, niet half versleten. Gewoon wat moeilijker rechtkomen, een rug die protesteert, knieën die niet meer willen plooien. Praktische ouderdom.

Shit, shit, shit.Voer de pincode van je simkaart in.

Het begon eigenlijk heel prettig.Zaterdag ochtend werden we wakker. Goh, na bijna 9u slaap. Negen volle uren, een unicum. . Zo lang had ik niet meer geslapen sinds die hele pijnellende zijn kop had opgestoken. En nou deed die zere rug wel flink pijn, maar niet overdreven. Bed uit, pijnstilling erin, wat tokkelen achter de pc, cappuccino, Een doodgewone ochtend dus, voor zover die hier nog bestaan. Alleen deed mijn rechterhand vreemd. Pink wat gevoelloos, ringvinger vinger ook, duim koud en eigenlijk voelde heel die hand duidelijk kouder aan dan de andere. Tja... Een normaal mens denkt dan waarschijnlijk: verkeerd gelegen. Dat dacht Mr Willy ook. Een minuut of twee. Daarna begint ergens achteraan dat andere machientje te draaien. Hersenmetastase. Ruggenmerg. Nieuwe uitzaaiing. Rolstoel. Zenuw kapot. Bloedvat dicht. Die arm straks zwart. Hand eraf. Begrafenis volgende dinsdag. 

Jarenlang had bijna niemand van hun bestaan geweten. Diep onder de bergen, achter muren waar alleen alchemisten en heelmeesters toegang hadden, werkte een kleine orde in het grootste geheim. Geen ridders met blinkende harnassen en geen legers die bij zonsopgang over de heuvels marcheerden. Ze hielden zich bezig met vuur. Rood vuur, gewonnen uit een oude vrucht uit verre, hete landen, zo gemeen dat één beet voldoende was om zelfs een geharde krijger naar de waterput te laten rennen. Ze trokken dat vuur uit de vrucht, zuiverden het, maakten het sterker en brachten het uiteindelijk onder in duizenden kleine strijders die ze Capsaïciërs noemden. Kleine rode Ettertjes, heetgebakerd, venijnig en dol op branden, prikken en steken. Alleen met één belangrijk verschil: deze stonden aan onze kant. Samen vormden zij de Orde van de Rode Peper. Jarenlang hadden ze in stilte geoefend en gewacht op de dag waarop ergens in het rijk een vijand zou opstaan waarvoor de gewone wapens niet meer volstonden.

Er was een tijd waarin de nacht nog echt donker was. Geen straatlantaarns achter de gordijnen, geen televisie die ergens nog stond te murmelen, geen telefoon die om halfdrie vond dat er dringend iets gemeld moest worden. Als de zon verdween, werd het donker en daarmee was de dag min of meer afgelopen. Mensen kropen vroeg onder de wol, niet omdat ze verstandiger waren dan wij, maar omdat er na zonsondergang ook niet verschrikkelijk veel meer te beleven viel. Het vuur doofde langzaam uit, ergens kraakte nog een balk en onder een hoop dekens begon de eerste slaap. Want zo heette die. De eerste slaap. Een paar uur later werd de man des huizes weer wakker. Misschien van die krakende balk, misschien omdat hij moest plassen en misschien gewoon omdat een mens nu eenmaal af en toe wakker wordt. Hij bleef even liggen, luisterde naar het donker en maakte zich daar verder niet druk over. Niemand had hem ooit verteld dat hij acht uur onafgebroken hoorde te slapen. Er was geen huisarts die bezorgd naar zijn slaaphygiëne vroeg, geen foldertje met tien tips voor een gezonde nachtrust en al helemaal geen horloge dat hem de volgende ochtend streng kwam melden dat hij slechts 63 procent herstellende slaap had gehad. De man was wakker. Meer was er niet aan de hand.

Onderstaand blog had ik een tijdje geleden al eens geplaatst. En ook weer vrij snel verwijderd.

Als rechtgeaarde Belg had Mr Willy het in zijn beginperiode op het kankerforum, tussen al die Nederlanders, knap moeilijk. Niet met de kanker. Dat viel nog mee. Ge krijgt prostaatkanker en voor ge het weet spreekt ge vloeiend oncologisch. PSA, MRI, CT, PET, Gleason, ADT, RALP, SBRT… na drie maanden kunt ge een gesprek voeren waar een normaal mens halverwege de hulpdiensten voor belt.“Mijn PSA stijgt na RALP, dus misschien eerst PSMA-PET en daarna SBRT.” Iedereen knikt. Geen probleem. Maar dan schreef een Nederlander: “Ik heb vandaag 10 kilometer gelopen.” Vijf kilometer? Tijdens chemo? Jezus. Ik was toen al blij wanneer ik zonder tussenstop van mijn zetel tot aan de wc geraakte.Bleek die mens gewoon gewandeld te hebben.In mijn Vlaamse oren klinkt “vijf kilometer lopen” toch al snel alsof ge daar in sportbroek en met de tong uit de mond aan begonnen zijt. Nederlanders gebruiken lopen veel gemakkelijker voor gewoon te voet gaan. Willen ze echt snelheid maken, dan gaan ze hardlopen. We spreken dezelfde taal. Ze zeggen het alleen anders. Nog erger werd het toen iemand na zijn chemo schreef: “Ik heb de hele dag op de bank gelegen.”Ook zoiets raars Bij ons krijgt ge op een bank hoogstens een lening. En zelfs daarvoor moet ge tegenwoordig eerst online een afspraak maken.Maar Nederlanders kunnen er blijkbaar uren op liggen. Met een dekentje. Bleek dus een zetel.En zo begin je stilaan een woordenboek nodig te hebben stilaan een woordenboekje nodig te hebben.Bank = zetel.Handig op een kankerforum, want daar ligt voortdurend iemand op. Even later kwam de magnetron.Magnetron.Ik zat toen nog volop in mijn opleiding tot kankerlijer en bij woorden die eindigen op -tron denk ik automatisch aan een toestel van vier miljoen euro waar ge in uw onderbroek onder moet gaan liggen.“Mijn eten staat in de magnetron.”Ik zag onmiddellijk een verpleegkundige voor mij. “Niet bewegen, meneer. De laserlijntjes moeten nog gelijk staan.”Bleek dus een microgolfoven. Zij zetten hun soep in een magnetron. Wij onze lasagne in de microgolf. En toch kijken ze soms naar óns alsof wij de taal verkrachten.Trouiwens, over verkrachten gesproken.  Je hebt dan het woord dan hebt poepen.In Nederland doet ge dat op het toilet. Of ge probeert toch.“Sinds de chemo kan ik niet meer poepen.”In Vlaanderen niet. En op dat kankerforum denkt Mr willy , met z'n CRPC dan  gewoon : ja vriend, welkom bij de club.  Dan komt de pinpas. “Ik kan mijn pinpas niet vinden.” Ik dacht aan een toegangspasje voor het ziekenhuis. Of iets waarmee ge chemo kon afhalen.Nee.Bankkaart.Waarom zeggen ze dan geen bankkaart? Omdat ze hun bank nodig hebben om op te liggen, vermoed ik. En toen kwam de tosti. Ik zweer het u, als ge pas kanker hebt en ge leest op een forum dat iemand na zijn derde chemokuur eindelijk weer zin had in een tosti, dan sluit ge niet onmiddellijk uit dat Tosti een nieuw middel tegen misselijkheid is.“Hoeveel Tosti neemt gij?”“Twee.”“Per dag?”“Nee, met kaas en ham.” Croque-monsieur dus. Zeg dat dan.Nou mogen wij Vlamingen trouwens niet te hoog van de toren blazen. Wij eten een croque-monsieur, zetten de chauffage wat hoger, gaan in de living in onze zetel zitten en zeggen merci als iemand ons koffie brengt. Vier woorden Nederlands en half Frankrijk is binnengevallen.Maar wij hebben wij nog ons “ça va”. Dat is bijzonder handig wanneer ge kanker hebt.“Hoe gaat het?”“Ça va.” Meer hoeft een Belg niet te zeggen. Uw PSA kan gestegen zijn, ge kunt gisteren slecht nieuws hebben gekregen, drie uur wakker hebben gelegen van de pijn en vanmorgen te horen hebben gekregen dat ge weer onder een of andere scanner moet.“En voor de rest?”“Goh… ça va.”Een Nederlander wil daar soms nog op doorgaan. “Maar hoe gaat het écht met je?”Ho. Kalm. Ik heb ça va gezegd. Het medisch dossier krijgt ge er niet gratis bij. Ook aan die Nederlandse directheid moest ik wennen. Of misschien is dat vooral het cliché dat wij Belgen graag over hen koesteren, maar ik heb toch geregeld gedacht: ja, die zegt het tenminste gewoon. “Daar ben ik het niet mee eens.” Een Vlaming neemt liever eerst een lange aanloop. “Ik weet natuurlijk niet of ik u helemaal juist begrijp en het kan uiteraard ook aan mij liggen, maar persoonlijk zou ik het misschien toch enigszins anders durven bekijken.” Betekenis: Wat een gezever. Op een kankerforum kan zo’n Vlaamse zin gemakkelijk een halve dag duren. Tegen dat ge bij “enigszins” zijt, heeft de andere zijn volgende CT-scan al gehad. Maar stilaan begon ik Nederlands te leren. Echt Nederlands bedoel ik. Niet het eenvoudige Nederlands dat wij in België spreken. Ik leerde “joh”. “Joh, maak je niet druk.”Ik heb de eerste weken voortdurend gezocht wie Joh was. Blijkbaar niemand. Dan “nou”. Nou ja. Nou nee. Nou zeg. Nou goed.Nou moe.Bij die laatste verwacht ik nog altijd dat er ergens een moeder uit de keuken komt. En net toen ik dacht dat ik de taal min of meer beheerste, ontdekte ik dat sommige Nederlandse studenten en jongeren nog een taal bí́nnen het Nederlands hebben. Bitterballen worden biba’s. Een espresso-martini wordt een esma. Gezellig samen lunchen wordt gesalu. En “klap die laptop dicht” wordt werkelijk kladiladi.Dat laatste verzin ik niet.Kladiladi. Ik moet toegeven: wij kankerlijers hebben weinig recht van spreken. PSA, CT, MRI, PET. ADT, SBRT, PSMA. Na een tijdje ziet uw medisch dossier eruit alsof iemand met een slecht humeur Scrabble heeft gespeeld. En tegen dat ge een halfjaar kanker hebt, kunt ge zonder verpinken zeggen: “Mijn PSA stijgt ondanks ADT, dus eerst een PSMA-PET en misschien daarna SBRT.” Een buitenstaander belt ondertussen het antigifcentrum. Misschien moeten wij gewoon nóg een stap verder gaan. Op z’n Nederlands. Prostaatkanker wordt dan proka. Doorbraakmedicatie doorme. Een PET-scan pettie. Palliatieve zorgen pazo. Voor alle duidelijkheid: Die woorden bestaan niet. Nog niet. Maar geef ons tijd.“En dokter?”“Uw proka blijft voorlopig stabiel. Neem zo nodig uw doorme en volgende maand doen we nog een pettie.”“Klinkt goed.”“Daarna kladiladi.”Kijk. Zo wordt kanker tenminste overzichtelijk. Ik zie het al voor mij in mijn medisch dossier.Beleid: voorlopig kladiladi. Over drie maanden controle.Geen oncoloog die durft toe te geven dat hij niet weet wat het betekent. Die schrijft dat gewoon over. Inmiddels zit ik al jaren tussen de Nederlanders en begrijp ik ze behoorlijk goed.En zij leren ondertussen ook een beetje Vlaams. Amaai, goesting, plezant. zetel. En natuurlijk het belangrijkste woord uit onze taal: Allee. Allee kan zowat alles betekenen.“Allee!” als ge verbaasd zijt.“Allee jong!” als iemand onnozel doet.“Allee vooruit” als ge eindelijk vertrekt.“Allee zeg” als ge het niet kunt geloven.En aan het einde: “Allee, salu hè.” Een volledig gesprek waarvoor een Nederlander minstens drie keer “nou” nodig heeft. Uiteindelijk spreken we dus toch ongeveer dezelfde taal. Op een kankerforum helpt dat.De ene ligt na zijn chemo op de bank, de andere in zijn zetel.De ene warmt zijn soep op in de magnetron, de andere in de microgolf.De ene gaat vijf kilometer lopen en ik denk dat hij aan het trainen is voor de marathon. En ondertussen wachten we allemaal op dezelfde bloeduitslagen, dezelfde scans en hetzelfde verdomde telefoontje van dezelfde dokter. “En? Hoe gaat het?” Nou… Ça va.

Gisteren las ik in de krant over Christa Pike, een moordenares die dertig jaar op haar executie heeft gewacht.Dertig jaar. Das lang. Langer dan sommige huwelijken, langer dan de gemiddelde diepvriezer en ongeveer drie keer zo lang als ge tegenwoordig op een nieuwe keuken garantie krijgt.En dan is eindelijk de grote dag daar. Alles geregeld. Gevangenis klaar. Getuigen aanwezig. Hooggerechtshof akkoord. Dodelijke injectie.

Dinsdagnacht, 12 uur

In de Zwitserse abdij van Einsiedeln staat al eeuwen een beroemde Zwarte Madonna. Vanaf ongeveer de zestiende eeuw konden pelgrims kleine kopieën van haar meenemen naar huis. Ze waren gemaakt van ongebrande klei en werden Schabmadonnen genoemd. Dat Schab is belangrijk. Het komt van schrapen. Want zo'n Mariabeeldje was niet uitsluitend bedoeld om op de kast te zetten en af en toe eerbiedig naar te kijken. Wanneer iemand ziek werd, schraapte men een beetje klei van het beeld, mengde dat door water of eten en slikte het op. Het poeder zou beschermen en genezen. Er zijn zelfs verhalen dat men het gebruikte bij brand. Ik probeer mij zo'n huis voor te stellen. Geen ziekenhuis om de hoek, geen apotheek met een groen kruis, geen dokter van wacht, geen Paracetamol  in het kastje. Er wordt iemand ziek. Misschien een kind. Misschien vader. Misschien oma die al drie dagen ligt te hoesten. En daar staat Maria.Dus wordt er geschraapt. Een klein beetje van haar mantel. Door het water. Opdrinken. Afwachten.Een paar maanden later heeft iemand buikpijn. Weer een beetje Maria.In de winter koorts. Maria. Tandpijn. Maria. Na twintig jaar moet zo'n mens toch naar een behoorlijk gehavende Moeder Gods hebben zitten kijken. “Waar is haar linkerarm gebleven?”“Griep van 1587.”“En haar voet?”“Uw vader zijn aambeien.” Ik weet niet of Maria daar zelf allemaal mee opgezet was, maar het zegt wel iets over ons. Wij kunnen blijkbaar slecht met onze handen in onze zakken blijven staan wanneer er iets misgaat. Er moet iets gebeuren. Desnoods schrapen we Maria af.Nu doen we dat natuurlijk niet meer. Wij zijn moderne mensen. Wij beschikken over wetenschap, technologie en gezond verstand. De lift komt niet. Klik. Het lampje brandt. Nog eens. Klik. Klik.Alsof ergens boven ons een lift staat te denken: Ho, wacht. Die eerste keer meende hij het blijkbaar niet. De computer loopt vast. Muis. Klik. Nog eens. Harder. Enter. Escape. Nog een paar keer klikken op hetzelfde icoontje en uiteindelijk verschijnt het programma zes keer tegelijk. Kijk. Ge hebt iets gedaan. Een mail waarop ge dringend antwoord verwacht? Mailbox. Niks. Vijf minuten later nog eens. Nog altijd niks.Tien minuten later. Misschien is de mail onderweg verdwaald. Nog eens kijken. Ik doe het zelf voortdurend. Neem mijn telefoon. Een app doet niet wat ik wil. Nog eens drukken. Niks. Terug. Opnieuw. Nóg eens. Scherm uit. Scherm aan. App afsluiten. Weer openen. En wanneer dat allemaal niet helpt, komt de laatste wetenschappelijk verantwoorde behandeling: telefoon volledig uitzetten en opnieuw opstarten. Dat werkt merkwaardig dikwijls. Geen idee waarom. Waarschijnlijk weet mijn telefoon gewoon dat het menens wordt. De monniken van Einsiedeln zouden onmiddellijk begrijpen wat ik aan het doen ben. Schraap. Schraap. Schraap. Tot Maria eindelijk schrijft zoals ik het wil. En ja, met mijn rug ben ik momenteel misschien nog het mooiste voorbeeld. Daar hebben inmiddels behoorlijk wat mensen voor gestudeerd. Er zijn foto's gemaakt waar ik zelf nauwelijks iets op herken maar waarop een radioloog zonder moeite T4 en T5 terugvindt. Er zijn medicijnen. Fentanylpleisters. Pregabaline. OxyNorm. Een pijnkliniek. Infiltraties. Allemaal behoorlijk indrukwekkend. En wat doet Mr Willy wanneer het 's nachts pijn begint te doen?Draaien. Nee. Andere kant. Ook niet. Plat. Armen omhoog. Handen achter de nek. Ah. Beter. Vijf minuten later weer niet. Rechtstaan. Rondje door het huis. Computer aan. Cappuccino.Terug naar bed. Opnieuw plat. Handen achter de nek. Eigenlijk ben ik gewoon een Schabmadonna waarop ik zelf aan het schrapen ben. Alleen moeilijker in te nemen. Het gekke is dat sommige dingen natuurlijk wél helpen. Die lift komt uiteindelijk. De computer herpakt zich soms. Mijn houding maakt werkelijk verschil. Medicijnen werken. De wetenschap heeft die vijfhonderd jaar niet voor niks bestaan. Maar ondertussen hebben wij er een hele verzameling kleine handelingen bij gehouden die vooral één functie hebben: we zijn tenminste bezig.Misschien verklaart dat ook waarom een afstandsbediening het altijd beter lijkt te doen wanneer ge harder op de knop duwt. Of waarom mensen bij een rood verkeerslicht drie keer op het voetgangersknopje drukken. En waarom ge aan een automaat die uw muntstuk heeft ingeslikt eerst nog eens trekt, daarna duwt, vervolgens een tik geeft en pas daarna accepteert dat ge bestolen zijt door een machine. Niks doen komt pas als laatste mogelijkheid. Ik vind die Schabmadonna daarom steeds sympathieker worden. Niet als geneesmiddel. Ik zou er persoonlijk vanaf blijven. Mijn medicatieschema is ingewikkeld genoeg zonder dat er ook nog twee gram Heilige Maagd bij moet. Maar ik begrijp degene die haar van de kast pakte.Er was iets mis. Hij wist niet wat hij moest doen. Dus deed hij iets. Schraap. Vijfhonderd jaar later zijn onze middelen iets verfijnder. Wij hebben MRI's, medicijnen, computers, smartphones, knopjes, apps en ChatGPT. En wanneer die allemaal niet onmiddellijk doen wat wij willen... Klik.Nog eens. Klik. Pfff. Geef Maria eens door.

Het is tien uur 's avonds en ik val om van de slaap.

Gisteren om zes uur 's morgens eindigde ik mijn vorig blog De slag aan Den Diel achter mijn pc.

Den Diel is een natuurgebied in Mol, langs het Kempisch Kanaal. Bossen, water, Sas 3 en een Baileybrug die daar kort na de Tweede Wereldoorlog als tijdelijke noodbrug werd neergelegd. Twee jaar zou ze dienst moeten doen

Er was eens, heel lang geleden, een dorp waar de mensen bang waren voor het donker. Dat was in die tijd niet zo vreemd, want donker betekende toen nog werkelijk donker. Wanneer de zon achter de heuvels verdween, verdwenen even later ook de huizen, de bomen en de weggetjes ertussen, en wie dan nog buiten moest zijn, liep wat sneller dan overdag en keek liefst niet te dikwijls achterom. In het donker kon immers van alles zitten. Meestal zat er niets, maar dat weet een mens natuurlijk pas wanneer hij weer veilig binnen is.

Het is nog zacht buiten. De zon is al achter de huizen verdwenen, maar helemaal donker wil het nog niet worden. Dat duurt tegenwoordig lang. De warmte van de dag hangt nog wat tussen de struiken en ergens zoemt een dikke hommel rond die blijkbaar ook nog niet naar bed wil. De tuin wordt stiller. Zelfs de vogels houden het stilaan voor bekeken.